سبحانى اخيرا به چاپ رسيده است .
159 . تفسير ابو يعلى جعفرى [ م 464 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد شريف و جليل القدر ، ابو يعلى ، محمّد بن حسن بن حمزهء جعفرى ، از نوادگان جعفر طيّار ، خليفه و جانشين شيخ مفيد و از مفسّران عاليقدر قرن پنجم مىباشد . « 1 »
* گفتار مرحوم حاج آقا بزرگ
او در الذّريعة مىنويسد : « در رياض آمده است : شيخ حسين بن محمّد ، معاصر او مىباشد . و در كتاب نزهة النّاظر ، اين تفسير را از او نقل مىكند . صاحب رياض در شرح حال شيخ حسين ، مؤلّف النّزهة ، اين موضوع را آورده است . اين كتاب در سال 1356 ق ، در نجف اشرف ، به زيور طبع آراسته شد . » مرحوم حاج آقا بزرگ مىافزايد :
« از قرائن معلوم مىگردد ، كه پس از تأليف شيخ حسين ، شريف ابو يعلى آن كتاب را ديده و مطالعه نموده است ، چون در حواشى آن نسخه ، شرح و نظر خود را در دو مورد افزودهاند ، يكى در مورد « امر دين معقود بفرض عامّ » ( ص 35 ، س 4 ) آمده است : « امّا الفرض العامّ ، فهو المعرفة الى قوله تفصيله يطول به الشّرح . » اين سخن از ابو يعلى است ، و چون در پايان حاشيه ، امضاء نداشته است ، حاشيه به متن مختلط گرديده است . برخى از آگاهان ، در آغاز حاشيه ، اين عنوان را نوشتهاند : « تفسير شريف للشريف ابى يعلى ، محمّد بن حسن جعفرى الطّالبى ، لذلك الجواب و باللّه التّوفيق » .
مورد دوّم ، دربارهء حديث « وجدت علم النّاس في اربعين » ( ص 43 ، س 14 ) او در حاشيه نوشته است :
اين مطلب ، مطابق كلام جدّش مىباشد .
« محمّد بن حسن الجعفرى » چون در اينجا امضاء داشته است ، ازاينرو چيزى در آغاز نوشته نشده است . با همهء روشنى امر ، باز كاتب غفلت كرده است ، و در هر دو مورد ، حاشيه را وارد متن نموده است ، و اين غفلت كاتب ، موجب شبههء بعضى از اعاظم گرديده است . و صاحب رياض خيال كرده است ، كه آن از كلام مؤلّف مىباشد ، و او از تفسير ابو يعلى نقل مىكند ، و شيخ بزرگوار ما ، علّامهء نورى ، تصوّر نموده است ، كه نويسندهء كتاب ، خود ابو يعلى بوده است ، در صورتى كه به تصريح مؤلّف به اسم و نسب خويش در ابتداى كتاب عنايت نفرموده است ، و در المستدرك ، ص 327 ، با جزم و يقين حكم نموده است ، كه مؤلّف نزهة النّاظر ، همين ابو يعلى جعفرى مىباشد . » « 2 »
* گفتار نجاشى
مرحوم نجاشى ، در معرّفى او مىنويسد : « محمّد بن حسن بن حمزه ، خليفه و جانشين شيخ مفيد ، متكلّم ، فقيه و استوار در هر دو مورد ( كلام - فقه ) ، او تأليفات متعدّدى دارد ، از آن ميان : جواب المسألة الواردة من صيداء ، جواب مسألة اهل الموصل ، المسألة ، في مورد صاحب الزّمان ( عج ) ، المسألة ، في الرّد على الغلاة ، المسألة ، في اوقات الصّلاة ، التّكملة ( ناتمام ) ، الموجز في التّوحيد ( ناتمام ) ، مسألة ، في ايمان آباء النّبى عليه السّلام . . . . او روز شنبه ، 16 ماه رمضان به سال 464 ه . ق ، از دنيا رفت و در خانهاش مدفون گرديد . » « 3 »
160 . قرآن مترجم خطّى [ از قرن پنجم ]
وجود صدها نسخهء خطّى قرآن و مصاحف نفيس و ارزشمند كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى مشهد ، كه در اعصار مختلف ، به انگيزهء ايمان و
هامش
1068 نيز معرّفى شده است .
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 15 ، ص 212 .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 258 و 259 .
( 3 ) رجال نجاشى ص 404 ، رقم معرّفى 1070 ، چاپ جامعهء مدرّسين قم .