اعتقاد به روضهء مطهّرهء حضرت ثامن الحجج ، علىّ بن موسى الرّضا ( عليه آلاف التّحية و الثّناء ) ، اهدا و تقديم يا وقف شده است ، خود يك گنجينهء نفيس ، در مورد تفسير و تفاسير به شمار مىآيد ، اين كتابخانه از اين نظر ، يكى از غنىترين خزائن فرهنگ و هنر اسلامى در جهان اسلام مىباشد ، كه محتوى هزاران نسخهء خطّى نفيس از اين رديف مىباشد .
قرآنهاى مترجم كه با انواع خطوط اسلامى و هنر تذهيب ، كتابت يافته است ، يكى از ارزشمندترين سرمايههاى معنوى و اسلامى كشور ما است .
تنظيم فهرست از سوى دانشور گرامى ، جناب آقاى « محمّد آصف فكرت » ، فهرستنويس كتابخانهء مركزى انجام پذيرفته ، و پا به عرصهء مطبوعات نهاده است . هركدام از اين ترجمهها به نظر ما ، خود ، يك نوع تفسير قرآن محسوب مىگردد ، و مىتوان آنها را در عداد تفاسير شيعه نام برد . ما به عنوان نمونه ، فقط به يك مورد اكتفا مىنماييم ، و تفصيل آنها را به ملحقات كتاب احاله مىدهيم ، كه در آيندهء نزديك ، انتشار خواهد يافت . با توجّه به اينكه نوع اهداكنندگان آنها ، از شيفتگان مقام شامخ قرآن و ولايت مىباشند ، به همان نشان و دليل كه به بيت عصمت و طهارت اهدا و وقف نمودهاند ، يقينا اغلب يا همهء آنها از محصولات فكرى و فرآوردههاى معنوى اين قشر از مسلمانان و از مفسّران گمنام شيعه بودهاند . در ميان اين نسخههاى خطّى ، دستنويسهاى منسوب ، به ائمّهء طاهرين ( ع ) و دستنويسهاى بزرگترين و نامورترين خطّاطان مسلمان از اعصار مختلف وجود دارد ، كه از اطراف و اكناف جهان ، به روضهء متبرّكه وقف و اهدا نمودهاند .
* 10000 نسخهء قرآن
سرپرست فهرستنويسى آستان قدس رضوى گويد : « از حدود ده هزار نسخهء قرآن خطّى موجود در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، تعداد 323 قرآن با ترجمه است . اين نسخهها ، داراى ارزش فراوان و منحصر به فرد تاريخى ، هنرى و ادبى است ، و ارزشمندى آنها را از چند نظر مىتوان بيان نمود :
1 . ارزش ادبى :
در ميان قرآنهاى مترجم ، مىتوان اسناد معتبر و زندهء زبان پارسى و لهجههاى مختلف آن را از قرن چهارم تا چهاردهم پيدا نمود ، و بهوسيلهء آنها ، به زبان درى و لهجههاى گوناگون شهرها و روستاهاى قلمرو پهناور جهان اسلام ، از بخارا تا اقصى نقطهء هند ، و از شمال آفريقا تا مرز چين دسترسى پيدا كرد .
2 . ارزش هنرى :
در اين نسخهها از نظر رسم الخطّ ، نكات مهمّ و منحصر به فردى مىتوان ديد ، مثلا در نسخههاى قرن پنجم ، درحالىكه ديگر حروف خاصّ فارسى ، مثل « چ » و « پ » ، داراى يك نقطه است ، « ژ » غالبا داراى سه نقطه است . يا « ف » در بعضى نسخ آن عصر ، هنگامى كه بعد از الف مىآيد ، و ساكن است ، با سه نقطه كتابت شده است ، و يا با دونقطهء فوقانى .
3 . ارزش فرهنگى :
آنجا كه موضوع ترجمه به معنى و تأويل در ميان است ، نسخههاى حاضر ، مهمترين مأخذ و مدرك براى سير تحوّل انديشهء دانشمندان و مفسّران قلمرو زبان فارسى ، در طول تاريخ مىتواند باشد .
علاوه بر موارد فوق ، مقايسهء برابرهاى فارسى اسماء و كلمات قرآن ، در ترجمههاى مختلف ، و سدههاى متوالى ، از نظر فقه اللّغة و تحوّل تاريخى لغات ، و از نظر شناخت خطوط ، از قبيل كوفى اوايل ، كوفى متحوّل ، انواع نسخ ، تعليق ، محقّق ، ثلث و . . . نشانگر تحوّل انواع خطوط اسلامى در طىّ قرون و اعصار مىباشد . و بالاخره نسخههاى