« ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ »
، ( فصلت / 11 ) و تفسير سورهء الإخلاص ( سورهء توحيد ) كه در مجموعهء جامع البدائع در قاهره چاپ شده است ، و تفسير سورهء الفلق كه يكبار در دهلى ، به سال 1894 ميلادى ، و بار ديگر در قاهره ، جزو مجموعهء جامع البدائع چاپ شده است ، و تفسير سورهء النّاس ، كه آنهم در دهلى و قاهره ، جزو جامع البدائع چاپ شده است . « 1 »
* تذكّر و يادآورى
جا دارد نويسندهء خوشذوق و ناشر صاحب سبكى با استمداد از اساتيد فلسفه و عرفان حوزهء علميّه ، يا دانشگاه ، با مقدمه و مؤخّرهء شايسته ، با ترتيب دادن فهارس فنّى ، و كشف غوامض و ابهامات فلسفى و عرفانى كه احيانا اين آثار در برخواهند داشت ، مجموعه اين تحقيقات تفسيرى را ، در يك نظم و نسق مناسب ، و شايستهء مقام قرآن كريم ، و لايق شأن و اعتبار جهانى شيخ الرّئيس ابو على سينا ، تأليف و تنظيم و تبويب نمايد ، و به جهان علم و ادب و انديشه و معنويّت ، تقديم و ارمغان آورد . به اين ترتيب روح نويسندهء را شاد ، و ارباب علم و فضيلت را شادمانتر ، و خوشحالتر نمايد . اگر اين سعادت نصيب دفتر نشر نويد اسلام گردد ، زهى عنايت و كرامت الهى خواهد بود .
150 . تفسير سيّد مرتضى علم الهدى [ ت : م 436 ه . ق ]
ابو القاسم علىّ بن حسين بن موسى ، مشهور به سيّد مرتضى على الهدى ، نقيب طالبيان ، از نظر منزلت علمى و فقهى ، در مرتبهاى بس بالا و والايى قرار دارد كه كمتر كسى در عصر او به آن مرتبت نايل آمده است . او پيشواى فقهى ، متكلّم و مرجع اماميّه ، در عصر خويش پس از رحلت استاد بزرگوارش ، شيخ مفيد ( 413 ه ) ، مىباشد . گذشته از آنكه خاندان علم الهدى ، خاندان علم و ادب ، و شعر و تاريخ و فضيلت بودهاند .
* گفتار نجاشى
مرحوم نجاشى ، در رجال خود مىفرمايد : « او از نظر علوم و معارف ، در حدّى است ، كه احدى از معاصرانش به او نمىرسد . او حديث فراوان شنيده ، و فراوان نيز نقل كرده است . او متكلّم ، اديب ، شاعر و جليل القدر در علم و دين و دنيا مىباشد . او تأليفات متعدّدى دارد ، كه از آنهاست : تفسير سورهء الحمد و بخشى از سورهء بقره ، تا آيهء
« قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ »
( انعام / 6 ) و تفسير آيهء
« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ »
( سورهء انعام آيهء 70 ) و تفسير آيهء
« لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا »
( مائده / 93 ) و كتاب « الموضح عن وجه اعجاز القرآن » ، و آن كتاب معروف به « صرفه » « 2 » مىباشد » . آنگاه نجاشى ، تا 40 كتاب از تأليفات او را نام مىبرد ، و در پايان مىافزايد : « او در 25 ربيع الأوّل ، به سال 436 از دنيا رفت و پسرش در خانهاش بر او نماز گزارد ، و همانجا مدفون گرديد ، من خودم در غسل او مباشرت نمودم و همراه من ، شريف ابو يعلى محمّد بن حسن جعفرى ، و سلّار بن عبد العزيز نيز ، حضور داشتند . » « 3 »
* تأليفات او
از تأليفات ديگر او : الذّخيرة ، غرر الفرائد و درر القلائد ، جمل العلم و العمل ، تقريب الاصول ، الرّد على يحيى بن عدىّ ، دليل الموحّدين في حدث
هامش
( 1 ) تاريخ علوم عقلى در تمدّن اسلامى ، ص 227 .
( 2 ) صرفه : منصرف نمودن ارادهها از ارتكاب گناه و معصيت مىباشد .
( 3 ) رجال نجاشى ص 270 ، كد معرّفى 708 .