ساسانى مىبرد . نظر بر اينكه او چندين بار به وزارت رسيده بود ، به « وزير مغربى » شهرت يافته است . او در چهاردهسالگى ، حافظ قرآن و در نحو و لغت ، جبر و حساب و هندسه و منطق ، ماهر بود .
* گفتار نجاشى
نجاشى ، صاحب رجال معروف ، گويد : « ابو القاسم حسين بن على مغربى ، از نوادگان بلاس بن بهرام جور ( گور ) ، مادرش فاطمه دختر محمّد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى ، شيخ و استاد ما ، صاحب كتاب الغيبة ، داراى تأليفات چندى است :
1 . خصائص علم القرآن . 2 . اختصار اصلاح المنطق . 3 . اختصار غريب المصنّف . 4 . رسالة في القاضى و الحاكم . 5 . كتاب الالحاق بالاشتقاق .
6 . اختيار شعر ابى تمّام . 7 . اختيار شعر البخترى .
8 . اختيار شعر متنبّى و طعن بر او .
او در نيمهء رمضان 418 ه ق ، از دنيا رفته است . » « 1 »
* گفتار صاحب الذّريعة
مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى ، از اين كار قرآنى او ، به نام المصابيح نام مىبرد و درگذشت او را با ترديد ، 418 ه ، يا 428 ه ، ذكر مىكند . گفتار ابن شهرآشوب را از معالم و گفتار شيخ طوسى را در تبيان ، در حقّ او مىآورد . « 2 »
* گفتار صاحب الأعلام
خير الدّين زركلى ، صاحب الأعلام گويد : وزير مغربى ، متولّد 370 ، متوفّى 418 هجرى - 980 - 1027 ميلادى ، حسين بن علىّ بن حسين ، يكى از فرزانگان و دانشمندان و اديبان و از شاهزادگان مىباشد او در مصر متولّد گرديد ، حاكم فاطمى ، پدر او را به قتل رساند ، او در سال 400 ه ، به شام گريخت ، و حسّان بن مفرّج طائى را بر طغيان و شورش بر ضدّ حاكم فاطمى برانگيخت ، ولى در كار خود موفّق نشد ، تا اينكه به بغداد كوچيد . القادر عباسى ، او را به علّت كوچ از مصر ، مورد اتّهام قرار داد . او به موصل انتقال يافت و به قرواش بن مقله پيوست . كاتب و نويسندهء او شد سپس از او نيز بازگشت و سير زمان ، او را به وزارت مشرف الدّولهء بويهى در بغداد رساند و 10 ماه و اندى وزير او بود ، تا اينكه اوضاع برگشت ، او مجدّدا به قرواش پناهنده گرديد . خليفه به قرواش نوشت كه او را ، تبعيد نمايد ، پس او به ديار بكر ، پيش ابن مروان رفت در « مافارقين » بود تا درگذشت . برحسب وصيّت ، جنازهاش به كوفه حمل شد ، و در آنجا مدفون گرديد . از تأليفات او : السّياسة ، اختيار شعر ابى تمّام . . . ادب الخواصّ ( جزء اوّل آن خطّى است . ) ، ديوان شعر ، او فردى است كه ابو العلاء معرّى ، رسالهء مينج را به او فرستاد . « 3 »
* گفتار داودى
داودى صاحب طبقات المفسّرين ، ( م 945 هجرى ) گويد : « حسين بن علىّ بن حسين بن محمّد مغربى ، نوهء بهرام گور ، ابن يزدگرد پادشاه ، معروف به ابو القاسم بن ابى الحسن الوزير ، صبحگاه يكشنبه سيزدهم ذىالحجه 370 در مصر متولّد گرديد كتابهاى نحو و لغت و ادب ، و در حدود پانزده هزار بيت شعر قديم را فرا گرفت . او خود ناظم و شاعر گرديد در نثر اصلاحاتى انجام داد ، و در علم محاسبه ، نجوم ، جبر و مقابله ، به مرتبت والايى رسيد ، پيش از آنكه چهاردهسالگى را به پايان برده باشد ، كتاب اصلاح المنطق را تلخيص ، و آن را به نظم
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 69 ، كد معرّفى 167 .
( 2 ) الذّريعة ج 21 ، ص 79 ، كد معرّفى 4039 .
( 3 ) الأعلام ج 2 ، ص 245 - وفيات الأعيان ، ج 1 ، ص 155 - لسان الميزان ج 2 ، ص 301 - شذرات الذّهب ، ج 3 ، ص 210 .