كشيد ، پيش از آنكه به هفدهسالگى رسيده باشد كتاب مفيد « ايناس » را كه با حجم كوچك خود ، فائدهء فراوانى دارد ، تصنيف نمود .
از تأليفات او :
1 . الإلحاق بالاشتقاق .
2 . ادب الخواصّ .
3 . الشّاهد و الغائب .
4 . فضائل القبائل .
5 . اخبار بنى حمدان و اشعارهم .
6 . املائات متعدّدى در تفسير قرآن و تأويل آن .
* راوى و مروىّ عنه
او از محمّد بن حسين تنوخى ، و محمّد بن ابراهيم بن تميمى و احمد بن فارس روايت نموده است .
و از او ، ابو يحيى عبد الحميد بن حسين و ابو الحسن بن طيّب فارقى روايت نمودهاند و او با ابو العلاء احمد بن سليمان مغربى ، مكاتبات ادبى متعدّدى دارد و اشعار فراوانى را سروده است از اشعار او در مقام پناهندگى به حرم حسين بن على ( ع ) چنين آمده است :
تحصّنت من كيد العدوّ و آله * بمجنبة من حبّ آل محمّد
و دون يد الجبّار من ان تنالنى * جواشن آمن صنتها بالتّحجّد
ألحّ على مولى كريم كانما * يناكر منّى بالغريم اليلندد
ليسلمنى من بعد ان انا جاره * و قد علقت احدى حبائله يدى
اشعار فوق از المقفّى مقريزى نقل شده است .
* محلّ وفات
او در سال 418 در فارقين شام به علّت مسموميّت درگذشت . « 1 »
149 . تفاسير بو على سينا [ ت : م 428 ه . ق ]
شيخ الرّئيس ، حجّة الحقّ ، امام الحكماء ابو عبد اللّه حسين بن عبد اللّه ، بن سينا ، حكيم متألّه ، فيلسوف عالىقدر ، پزشك نامور ، نويسندهء بزرگ اسلامى ، سرآمد حكماى مشّايى و شهسوار ميدان تفكّر و انديشه ، ولادتش به سال 370 هجرى در « خرميثن » از توابع بخارا رخ داد ، او به تشويق پدر خود از كارگزاران دستگاه ادارى سامانيان و از پيروان سرسخت اسماعيليان بود ، پس از كسب مقدّمات علوم دينى و ادبى ، نزد ابو عبد اللّه ناتلى از مشاهير علماى قرن چهارم ، منطق اقليدس و المجسطى را فراگرفت ، سپس به مطالعات شخصى در حكمت و ابواب مختلف آن پرداخت ، با استعداد سرشار و جدّوجهد مداومى كه داشت ، در اين كار ، استقامت نشان داد و چون به هيجدهسالگى رسيد ، از تعلّم همه علوم روز فارغ شده بود نخستين تأليف او ، كتاب « حكمة العروضيّة » است ، كه در 21 سالگى نوشت ، بعد از آن ، او چند گاهى در بخارا ماند ، و سپس در اثر انقلاب اوضاع آل سامان ، از بخارا به خوارزم ، به دستگاه مأمون رفت ، و به سال 403 هجرى ، از ترس محمود غزنوى كه آهنگ آن ديار كرده بود ، از خوارزم به گرگان و مقارن سال 405 ه ، به رى ، سپس به قزوين و همدان رفت ، و قبل از سال 418 ه ، وزارت شمس الدّولة ابو طاهر ، شاه خسرو ديلمى ، فرمانرواى همدان و جبال ، ( 412 - 387 ه . ق ) را يافت ، و بعد از وفات او ، چندى در زندان فردجان بسربرد ، و بعد از رهايى از حبس ، به اصفهان نزد علاء الدّولهء كاكويه رفت ، و در حضر و سفر با او بود ، تا در سال 428 ، بين راه اصفهان و همدان درگذشت و در همدان مدفون شد .
بيش از 242 عنوان از آثار ابن سينا يا منسوب به او موجود است ، كه در جمع آن آثار ارزشمند ، تعدادى نيز تفسير از كارهاى اوست . « 2 »
هامش
( 1 ) طبقات المفسّرين داودى ج 1 ، ص 155 - 158 ، كد معرّفى 149 ، طبع دار الكتب العلميّة ، بيروت .
( 2 ) گفتهاند : « طبّ وجود نداشت ، بقراط پديد آورد ،