144 . مختصر التّفاسير ، ابو طاهر زيادى [ م 409 ه . ق ]
مؤلّف آن ابو طاهر ، احمد بن محمّد بن محمّش زيادى مىباشد ، كه يكى از اعلام قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجرى محسوب مىشود و تفسير او بنا به گفتار صاحب الذّريعة ، در 526 صفحه قرار دارد .
* آغاز آن
تفسير ، اينگونه شروع مىشود : « الحمد للّه الكريم ، بآلائه العظيم بكبريائه ، القادر فلا يمانع و القاهر فلا ينازع . . . امّا بعد ، فانّ لكلّ زمان نشوا و لكلّ نشو علما . . . . »
* پايان آن
« من شرّ الوسواس و من شرّ النّاس ، كانّه امر ان يستعيذ من شرّ جنّ و من شرّ النّاس . »
عصر زندگى مؤلّف ، فقط از طريق پايان اين كتاب ، به دست مىآيد ، جايى كه مىگويد : « ابو طاهر احمد بن محمّد بن محمّش زيادى ، رضى اللّه عنه ، قراءة في شهور سنة تسع و اربعمائة ، قال حدّثنا ابو عبد اللّه محمّد بن يعقوب الحافظ المخروم . . . » . « 1 »
صاحب الذّريعة مىنويسد : « ابو عبد اللّه بن يعقوب بن يوسف بن اخرم شيبانى ، كاتب نسخه ، محدّث نيشابورى است ، و از آنجا خارج نشده است و تا وفات خود ، كه در سال 344 ه و در سنّ 94 سالگى رخ داده است ، آنچنانكه در شذرات الذّهب ، جلد 2 ، صفحهء 368 آمده است . »
نسخهاى از اين تفسير ، در كتابخانهء ملك طهران موجود است ، كه تاريخ كتابت آن ، ماه رجب ، سال 1138 مىباشد ، و نام آن ، الوجيز است ، كه در حاشيهء تفسير المنير چاپ مصر به سال 1305 درج شده است .
همين مفسّر را تفسير ديگرى نيز هست ، به نام « الوسيط » كه طبعا پس از بسيط ، و مقدّم بر وجيز ، به نگارش درآمده است . مرحوم حاج ميرزا آقا بزرگ تهرانى ، در جلد 25 ، صفحهء 73 الذّريعة ، اين تفسير را با انتساب به واحدى نيشابورى معرّفى كرده و تحت كد 396 ، مطرح مىسازد . « 2 »
145 . تفسير عبد اللّه بن سلامه مقرى [ م 410 ه . ق ]
تفسير النّاسخ و المنسوخ ، تأليف عبد اللّه بن سلامت بن نصر بن على مقرى ، از مفسّران عالىقدر علوم و معارف قرآنى ، در اواخر قرن چهارم و اوايل قرن پنجم مىباشد . سرآغاز اين تفسير ، با اين جمله شروع مىشود : « الحمد للّه الّذى هدانا لدينه . . . » .
پايان آن : « و صلّى على رسوله و آله و سلّم تسليما كثيرا » . بنا به تصريح صاحب الذّريعة ، نسخهاى از اين تفسير ، در كتابخانهء آستان قدس رضوى موجود است ، كه تاريخ تحرير و كتابت آن در سال 881 ه . ق بوده است . « 3 » با همهء تتبّع و بررسى كه در كتابهاى رجالى شيعه و تراجم داشتيم ، متأسّفانه به زندگى اين مفسّر عاليقدر ، دسترسى پيدا ننموديم ، اميد آنكه اهل تحقيق و تتّبع ، ما را در اين امر قرآنى يارى دهند و اطّلاعات ارزشمند خود را به صفحهء تاريخ بسپارند .
146 . حقايق التّفسير ابو عبد الرّحمن سلمى [ م 412 ه . ق ]
ابو عبد الرّحمن سلمى ، يكى از مهمترين نويسندگان و مورّخان ايرانى در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجرى بوده است . كه خوشبختانه تعدادى از آثار مهمّ و ارزشمند او ، به دست ما رسيده است .
معروفترين اثر او « طبقات الصّوفيّة » مىباشد ، كه خود قديمىترين و معروفترين اثرى است ، كه در
هامش
( 1 ) الذريعة ج 20 ، ص 188 ، كد 2516 .
( 2 ) الذّريعة ج 25 ، ص 73 .
( 3 ) الذّريعة ج 25 ، ص 13 .