( 381 ه - 991 م ) محمّد بن احمد بن الجنيد ابو على ، فاضل امامىّ از اهل رى او حدود پنجاه جلد كتاب دارد يكى از آنها « تهذيب الشيعة لأحكام الشريعة » مىباشد ، كه در « 20 » مجلّد قرار دارد « 1 » .
خطيب بغدادى در تاريخ خود نام او را برده و گفته است كه او يكى از شيوخ شيعه مىباشد و در ج 2 تاريخ گفته است كه او در سال 332 فوت كرده است « 2 » . نجاشى در شرح زندگى او گويد از برخى از مشايخ ، شنيدم كه ذكر مىفرمود پيش او نقد شمشى از مال امام عصر ( ع ) وجود داشت آنها را پيش جاريهى خود امانت گذاشت و از بين رفت .
* تأليفات
او تأليفات متعدّدى دارد ، كه برخى از آنها به اين ترتيب مىباشد : تذهيب الشريعة لاحكام الشريعة ( اين كتاب را خودش با خط خود نوشته است ) كتاب الطهارة ، المسح على الخفّين . . . كتاب الأحمدى للفقه المحمدى ( مرحوم نجاشى يكصد و هشتاد و هفت جلد كتاب و رساله از او نام مىبرد ) در اثناء مىفرمايد او دو هزار مسئله در 25000 ورقه نوشته بود آنچه از اين كتاب در مورد قرآن است كتابى است به نام « ايضاح خطأ من شنّع على الشيعة فى أمر القرآن » مىباشد از مشايخ شنيدم كه دربارهء او مىگفتند او معتقد به « قياس » بود و همه آنان به روايت تمام كتابها و تأليفات او اجازه دادند « 3 » .
133 . تفسير مراغى [ م 373 ه . ق ]
ابو الفتح ، محمّد بن جعفر بن محمّد همدانى الوادعى ، معروف به مراغى ، ( مراغهء مصر ) ، او يكى از بزرگان و افراد معتبر ، در بغداد بود ، كه در قرن چهارم مىزيست . نجاشى مىگويد : « او در نحو ، لغت ، مهارت خاصّى داشته و از حافظهاى قوى برخوردار بود ، و صحيح الرّواية بود . آنچنانكه ما مىدانيم ، او علم كلام را فرامىگرفت و ابو الحسن سمسمى ، يكى از خدمتگزاران او بود . او تأليفاتى دارد : 1 . ذكر المجاز من القرآن 2 . مختار الأخبار .
3 . الخليلى في الإمامة . 4 . كتاب الجزء . » « 4 »
از سخن مرحوم نجاشى استفاده مىشود كه ، او عصر زندگى مراغى را درك كرده است .
* گفتار صاحب ريحانة
مرحوم مدرّس ، او را اينچنين معرّفى مىكند :
« محمد بن جعفر بن محمّد همدانى ، وداعى ، مكنّى به ابو الفتح ، مشهور به مراغى . اديب ، نحوى ، حافظ ، بليغ ، حسن الخطّ و صحيح الرّواية است در نحو و لغت ، از جملهء وجوه و اعيان بغداد بود .
* تأليفات او
1 . المجاز من القرآن ، ( كه مورد ذكر ماست ) .
2 . الاستدراك .
3 . اسماء البلدان .
4 . البهجة .
5 . الخليلى ، در موضوع امامت .
6 . مختار الأخبار .
او در سال 373 هجرى درگذشت . « 5 »
* گفتار آية اللّه خويى
صاحب معجم رجال الحديث ، پس از نقل گفتار
هامش
( 1 ) الاعلام ج 5 ، ص 312 ، او از فهرست شيخ طوسى ، 134 - نجاشى 273 - الذريعة ج 2 ، ص 298 ، نقل مطلب نموده است .
( 2 ) مشاهير دانشمندان اسلام ج 3 ، حر 28 .
( 3 ) رجال نجاشى ص 387 ، رقم 1047 .
( 4 ) رجال نجاشى ، ص 394 ، كد معرفى 1053 .
( 5 ) ريحانة الادب ، ج 5 ، ص 279 .