بن علىّ بن الحسين موسى بن بابويه القمى امامى ، مفسّر ، فقيه ، اصولى ، محدّث ، حافظ ، عارف به رجال از اهل خراسان است ، كه وارد بغداد شده و در رى از دنيا رفته است او تأليفات متعدّدى دارد ( شيخ طوسى ( ره ) 300 تأليف ، مرحوم سيد محسن عاملى صاحب اعيان الشيعة 186 تأليف ، جهت او ثبت نمودهاند ) .
صاحب معجم رجال الحديث نيز شرح زندگى او را آورده است و كتابهاى او را به تفصيل وارد ساخته است كه در بين مجموعههاى تأليفى او سه كتاب مستقلّ در ارتباط با قرآن كريم مىباشد : 1 .
تفسير القرآن 2 . مختصر تفسير القرآن 3 . كتاب الناسخ و المنسوخ . علّت اشتهار او به « صدوق » به مناسبت اختصاص او به دعاء امام عصر ( عج ) مىباشد ، كه در اثر دعاى او خداوند متعال او را به علىّ بن حسين كرامت نموده است و اين عنوان ، بالاتر از ثقه بودن وى مىباشد » . او بيش از 250 استاد و شيخ را ديده است و از شاگردان او معلّم بزرگوار شيخ مفيد ( اعلى اللّه مقامه الشريف ) مىباشد .
راوى و مروى عنه : او از پدرش علىّ بن حسين بن بابويه و محمّد بن حسن بن وليد قمى و حسن بن محبوب روايت كرده است .
و شيخ مفيد نيز از او روايت نموده است « 1 » .
صاحب الذريعة نام تفسير او را « الخاتم » معرفى مىكند « 2 » .
132 . تفسير اسكافى [ ت : 381 ه ]
مؤلّف آن ابو على محمّد بن احمد بن الجنيد رازى يكى از فضلاء و علماء و مفسّرين قرن چهارم و سرآمد عصر خويش در فقه ، ادب ، تفسير بود .
نجاشى در معرّفى او مىفرمايد :
« ابو على الكاتب الاسكافى ، آبروى اصحاب ما ، فرد موثّق جليل القدر و تأليف فراوانى نموده است » .
از تأليفات او كتاب « تهذيب الشيعة الأحكام الشريعة ، كتاب الطّهارة ، المسح على الخفّين . . .
ايضاح خطاء من شنّع على الشيعة فى امر القرآن ، كتاب الجهاد للمشركين ، كتاب الانفال و الغنائم ، الفى مسئله در 2500 برگ « 3 » او تعداد بيش از 200 جلد كتاب را نام مىبرد .
عمر رضا كحاله : مىنويسد : محمّد الإسكافى محمّد بن احمد بن الجنيد الاسكافى شيعى امامى ( ابو على ) فقيه اصولى و مشارك در علوم در رى فوت كرده است از تأليفات فراوان او الاستناد الى الجهاد ، تذهيب الشيعة لأحكام الشريعة ( حدود 20 مجلد ) المختصر الأحمدى للفقه المحمّدى ، علم النجابة فى علم الكتابة ، الانتصاف فى الانحراف على مذهب الأشراف فى مواريث الاخلاف ، نور اليقين و بصيرة العارفين . »
صاحب الذريعة : مىنويسد : « كتاب الفى مسئله در 2005 ورقه ، تأليف شيخ ابو على محمّد بن احمد بن الجنيد اسكافى ( متوفى 381 ه ) مىباشد كه نجاشى آن را ذكر كرده است . » « 4 »
از تأليفات او « تذهيب الشيعة لأحكام الشريعة مىباشد آية اللّه بحر العلوم در « الفوائد الرجاليّة » گفته است ، كه او يكى از دو پيشواى قديمى و شيخ مشايخ نجاشى و شيخ طوسى مىباشد « 5 » .
زركلى در الاعلام گويد : « ابن الجنيد الاسكافى
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 16 ، ص 316 - 326 ، كد معرّفى 11292 .
( 2 ) الذريعة ج 7 ، ص 131 .
( 3 ) رجال نجاشى ص 385 رقم 1047 چاپ مدرسين قم .
( 4 ) معجم المؤلّفين ج 8 ، ص 248 ، ابن نديم 1 ، ص 196 - روضات الجنّات 560 - 563 هدية العارفين ج 1 ، ص 51 .
( 5 ) الذريعة ج 2 ، ص 298 ، رقم 1198 ، ج 4 ، ص 510 .