سمآلود خود را به حسن وارد ساخت ابو محمّد أعلى با مرگ خود جهان را ترك نمود .
اى قبر ! آنكه را در بر گرفتهاى از خاندان بسيار بزرگوار مىباشد اجداد او محمد و على و همسر او سپس حسنين مىباشد .
خداوند متعال و فرشتگان مقرّب در طول زمان و روزگار سلام و درود خود را بر آنان نائل سازند .
110 . تفسير ابو الفضل محمّد بن احمد صابونى [ حدود 320 ه ]
ابو الفضل محمّد بن احمد بن ابراهيم بن سليمان جعفى كوفى معروف به « صابونى » از مشايخ ابو القاسم جعفر بن محمّد بن قولويه ساكن مصر از مفسّران قرن چهارم مىباشد او نخست زيدى بود .
سپس به مكتب اماميّه برگشت وى در مصر داراى منزلت و اعتبار خاصّى بود .
نجاشى تأليفات او را ثبت كرده است كه يكى از آنها « الفاخر » در لغت و دوّمى « تفسير معانى القرآن » در تفسير مىباشد .
3 تفسير الرؤيا در 67 جلد ديگر مىباشد كه به تفصيل آورده است و گويد : احمد بن علىّ بن نوح از جعفر بن محمّد ، از محمّد بن ابراهيم برخى از كتابها او را خبر داد . » « 1 »
به اين ترتيب او با سه واسطه كتابهاى او را روايت مىكند با توجّه به وفات نجاشى در 450 ه و هر واسطهاى حد اقل پنجاه سال عمر كرده باشد زندگى او در حدود 300 خواهد بود .
مرحوم سيد حسن صدر نيز تفسير او را آورده است و گويد : « محمّد بن احمد بن ابراهيم بن سليم كوفى صاحب كتاب « الفاخر » فى اللغة كه قبلا گذشت كتاب « تفسير معانى القرآن و تسمية اصناف كلام اللّه المجيد » را دارد او ساكن مصر و از علماى قرن سوم بود . » « 2 »
* صاحب معجم رجال الحديث
شرح حال او را پس نقل سخن نجاشى آورده است و گويد : « ابو الفضل صابونى كتابهائى دارد كه يكى از آنها كتاب المخير و كتاب التخبير و كتاب الفاخر مىباشد نامش محمّد بن احمد بن ابراهيم بن سليمان جعفى است او اهل مصر و استاد جعفر بن محمد بن قولويه بود . « 3 »
او علاوه بر كتابهاى فوق ، تعداد 68 عنوان كتاب ديگرى را دارد ، كه نوع مباحث آنها پيرامون فقه و مسائل فقهى است جز يك كتاب كه در مورد تفسير رؤيا مىباشد اسامى آنها را نجاشى در رجال خويش و صاحب معجم رجال الحديث و ديگران آوردهاند كه محض رعايت اختصار از نقل آنها خوددارى شد .
صاحب الذّريعة در جلد سوم موسوعه خود كتاب « تخبير الأحكام » را به او نسبت مىدهد و مىگويد از كتابهاى ديگر او كتاب « الفاخر » مىباشد و از صاحب مقابيس نقل مىكند كه آن كتاب ، تخليص تخبير الأحكام مىباشد شايد او قيد تلخيص را از سيد بن طاوس گرفته است ولى از « تخيير الاحكام » نام برده است . » « 4 »
111 . تفسير ابو نضر محمد بن مسعود عيّاشى [ ت : حدود 320 ه ]
مؤلّف آن ، ابو نضر محمّد بن مسعود بن محمّد بن عيّاش سمرقندى از مفسّران و مؤلّفان اواخر قرن 3 و اوائل قرن چهارم هجرى مىباشد او بيش از 200
هامش
( 1 ) رجال النجاشى ص 374 و 375 رقم 1022 .
( 2 ) تأسيس الشيعة ص 335 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 14 ، ص 311 - 312 شماره معرّفى 10058 .
( 4 ) الذريعة ج 3 ، ص 375 .