تفسير دارد كه علاقهمندان مىتوانند به خود آن كتاب مراجعه نمايند .
علّامه حلّى در توثيق او مىگويد : « ثقة فى الحديث » و تفسير وى يكى از منابع تفاسير بعدى مىباشد « 1 » .
و در الذّريعة آمده است كلينى در الكافى فراوان از او نقل مىكند او در عصر زندگى امام حسن عسكرى ( ع ) مىزيست و تا سال 307 زنده بوده است چون صدوق در عيون اخبار الرضا در آن تاريخ حديثى از او نقل كرده است . قبرش در گورستان معروف شيخان قم ، محفوظ و اكنون مزار است و از مؤلّفات او جز تفسير قمى ، الناسخ و المنسوخ - كتاب المغازى - كتاب الشرائع - كتاب قرب الاسناد شايان ذكر است « 2 » .
تفسير قمى اثر جاودان و مأثورى از امامين همامين ابو جعفر امام محمّد باقر ( ع ) از طريق ابى الجارود و از امام همام امام جعفر صادق ( ع ) از طريق علىّ بن ابراهيم بن هاشم قمى است . « 3 » از ديگر تأليفات محدّث بزرگوار قمى علاوه بر تفسير ، كتابها و تأليفات كتاب الشرائع - كتاب الحيض - كتاب التوحيد و الشرك - فضائل امير المؤمنين ( ع ) كتاب المغازى - كتاب الانبياء ( ع ) - كتاب المشذّر - كتاب المناقب - كتاب اختيار القرآن مىباشد . « 4 »
* توصيف تفسير
تفسير قمى كه اكنون در اختيار ما قرار دارد يكى از قديمىترين و اصيلترين تفاسيرى است كه به دست ما رسيده است و اگر اين متن وجود نداشت معلوم نبود به كدام منبع و متن مراجعه بشود چون در تمام تفاسير موجود اماميّه ، اثر و خبرى از آن تفسير وجود دارد و از انوار آن ، مستفيض و بهرهبردارى شده است .
105 . تفسير فرات بن ابراهيم كوفى [ ت : حدود 307 ]
ابو القاسم فرات بن ابراهيم بن فرات كوفى روايتگر احاديث ائمّهء اطهار ( ع ) و يكى از مفسّران اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجرى است او بيشترين روايات خود را از حسين بن سعيد كوفى اهوازى نزيل قم روايت مىنمايد حسين از اصحاب امام رضا و امام جواد و امام هادى عليهم السلام بود او مشارك برادر خود حسن در روايت و تصنيف كتابهاى سىگانه بود ( آنچنانكه در شرح حال هر دو برادر گذشت ) او علاوه بر حسين اهوازى از جعفر بن محمّد بن مالك بزّاز فزّارى كوفى ( متوفى حدود 300 ) مربّى و معلّم ابى غالب زرارىّ ( متولد 285 ) و از عبيد بن كثير عامرى كوفى متوفّى ( 294 ) مؤلّف كتاب الخريج روايت مىنمايد . » « 5 »
اين تفسير آياتى را كه رواياتى در ذيل تفسير آنها وارد شده است كه متضمّن فضائل و مناقب حضرات معصومين ( عليهم السلام ) باشد را آورده است اين تفسير روايات را به ترتيب سورههاى گردآورى شده ، آورده است متأسفانه سلسله اسناد آنها حذف شده است .
* مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى مىافزايد
« نسخههاى تفسير فرات در تبريز - كاظميّه نجف اشرف رؤيت شده است و آغاز خطبه آن چنين است : « الحمد للّه غافر الذنوب ، كاشف الكروب ، عالم الغيوب ، و المطّلع على اسرار القلوب ، المنزّه
هامش
( 1 ) خلاصة الاقوال ، ص 49 .
( 2 ) مجمع البيان و طوسى ج 2 ، ص 56 .
( 3 ) مقدمه كوتاه حاج آقا بزرگ تهرانى بر چاپ تفسير قمى 1387 .
( 4 ) تنقيح المقال ج 2 ، ص 260 .
( 5 ) الذريعة ج 4 ، ص 298 .