الدّرجات - كتاب ما روى فى اولاد الائمة عليهم السلام - كتاب الجهاد - كتاب فضل القرآن . . . همه اين كتابها را ( 40 جلد ) جز كتاب بصائر ابو الحسين علىّ بن احمد بن محمّد بن طاهر اشعرى قمى ، از محمّد بن حسن بن وليد از ابو عبد اللّه بن شاذان از احمد بن محمّد بن يحيى از پدرش روايت نموده است و محمّد بن حسن صفّار در سال 290 در قم به رحمت خدا پيوست . » « 1 »
صاحب معجم رجال الحديث در حقّ او مىفرمايد : « محمّد بن الحسن الصفّار با اين عنوان در اسناد بيش از 572 مورد از روايات قرار گرفته است و او از امام حسن عسكرى ( ع ) روايت كرده است و احمد بن داود قمى و احمد بن محمّد و جعفر بن محمّد و محمّد بن حسن بن احمد بن وليد از او روايت كردهاند « 2 » .
97 . تفسير يحيى بن حسين [ ت : م 298 ه ]
يحيى بن حسين مكنّى به أبو الحسين ، و معروف به امام الهادى إلى الحق .
امام هادى يحيى در سال 245 ه . ق در مدينه منورة به دنيا آمد و پس از كسب كمالات و تسلّط بر علوم و معارف اسلامى در سال 280 ه . ق در يمن قيام نمود و مردم با آغوش باز ، دعوتش را پذيرفتند كه بالغ بر هيجده سال به عدل بر مردم امامت و حكمرانى كرد تا اينكه در سال 298 ه . ق به فيض شهادت نايل گشت .
او سيّدى جليل القدر ، و امامزادهاى عظيم الشأن بود و همچون اجدادش ( عليهم السلام ) در شجاعت ، تقوى ، ورع و در علومى همچون فقه ، حديث و خصوصا تفسير تسلّط خاصّى داشت كه گواه اين ادّعا تأليفات فراوانى است كه از او به يادگار مانده است . با وجود آنكه امام هادى يحيى بن الحسن بن القاسم الرّسى در امور سياست و مملكتدارى اشتغال داشت ، اما هرگز از درس و بحث و تأليف گريزان نشد ، بلكه مدام مأنوس به كتاب و تدريس بود .
آثار متعدّدى از اين سيّد جليل القدر بجا مانده است كه عموما حاكى از دانش سرشار وى مىباشد كه برخى از آن به زيور طبع آراسته و تعدادى از آنها در كتابخانههاى جهان ، به صورت خطى محفوظ مانده است كه عبارتند از :
الف ) علوم قرآن
1 . تفسير القرآن الكريم :
در اين كتاب كه تكملهاى بر تفسير عموى بزرگ و جدّش قاسم بن ابراهيم الرّسى است و از سورهء منافقون تا سوره نبأ را در بر گرفته است .
علّامه سيّد مجد الدّين كه از علماى معاصر يمن مىباشد ، درباره اين تفسير معتقد است كه حدود هفت جزء مىباشد . نسخهاى از اين تفسير در كتابخانه ( امبروزيانا ) در ايتاليا به شماره 334
D
مىباشد .
2 . تفسير القرآن الكريم :
اين كتاب را عبد اللّه بن محمّد بن إبراهيم الشرقى كه از علماى زيدى ( متوفّاى قرن 11 ) مىباشد در كتاب خود به نام ( المصابيح الصادعة الأنوار المجموعة من تفسير الأئمة الأطهار ) نقل نموده است . مع صنعاء به شماره 18 و همچنين در مخطوطات سال 1188 ه . ق به شماره 519 موجود مىباشد كه گويا اين تفسير همان تفسير اول باشد كه مقدارى از آن در اين كتابخانه نگهدارى مىشود .
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 354 ، رقم معرّفى 948 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 15 ، ص 257 ، رقم معرفى 10528 .