93 . تفسير حسين بن سعيد اهوازى [ م 300 ه ]
مؤلّف آن او حسين بن سعيد بن حمّاد بن مهران از موالى علىّ بن الحسين ( ع ) از پركارترين نويسندگان و مؤلّفين اسلامى در قرن سوم مىباشد برادرش حسن بن سعيد نيز در تأليف كتابها با او مشاركت داشته رسالات و كتابهاى او بيش از 50 جلد مىباشد كه يكى از آنها تفسير قرآن كريم مىباشد كه افراد موثّق آنها را نقل نمودهاند .
نجاشى صاحب رجال مىفرمايد :
« در مورد اين كتابها افراد متعددى با راههاى گوناگون خبر دادهاند كه يكى از آنها نوشته احمد بن علىّ بن نوح سيرافى در پاسخ نامه من مىباشد ايشان مىنويسند : ابو جعفر احمد بن محمّد بن عيسى اشعرى قمى و احمد بن محمّد بن خالد برقى و حسين بن حسن بن ابان و احمد بن محمّد بن الحسن بن السكن قرشى بردعى و احمد بن محمّد دينورى خبر دادند اين فرد اخير مىگويد :
« حسين بن سعيد اهوازى تمام كتابهاى خود را به هنگام مراجعت از زيارت امام رضا ( ع ) در ايام حكومت جعفر بن حسن ناصر در آمل طبرستان به سال 300 ه به من خبر داد . « 1 »
صاحب جامع الرواة مىنويسد :
« حسين بن سعيد بن حمّاد اهوازى مولى علىّ بن الحسين ( ع ) شخصيّت جليل القدر صاحب تصنيفات متعدّدى است كه از امام رضا و امام جواد و امام هادى ( عليهم السلام ) روايت كرده است اصلش از كوفه است با برادرش حسن به اهواز انتقال يافته است سپس به قم كوچ نموده است و بر حسن بن ابان وارد گشته و نيز در قم درگذشته است . » « 2 »
صاحب معجم رجال الحديث مىفرمايد :
« حسين بن سعيد بن حماد - حسين بن دندان او از اصحاب امام رضا و امام جواد و امام هادى ( عليهم السلام ) مىباشد برقى او را از اصحاب امام رضا و امام جواد ( ع ) شمرده است او از عثمان بن عيسى و احمد بن محمّد بن عيسى و حسين بن حسن بن ابان از او كامل الزيارات را نقل و روايت كردهاند او از فضالة بن ايوب در تفسير قمى تفسير آيه « و اذا رأيت الذين يخوضون فى آياتنا فأعرض عنهم » را روايت كرده است او در اسناد تعداد كثيرى از روايات قرار گرفته است كه بالغ بر پنج هزار و بيست و شش مورد مىباشد . » « 3 »
* گفتار عمر رضا كحّاله
صاحب معجم المؤلفين نيز شرح حال او را در ج 4 كتاب خود آورده است و گويد : « حسين اهوازى ( زنده در سال 300 ه - مطابق 913 م ) حسين بن سعيد بن حمّاد بن سعيد بن مهران اهوازى كوفى ، فقيه ، جامع برخى از علوم از تصنيفات او - الصّلاة - الزّكاة - الفرائض ، التفسير و التقيّة مىباشد . » « 4 »
94 . حسن بن موسى نوبختى [ حدود 300 ه ]
ابو محمّد حسن بن موسى نوبختى مؤلف كتاب « التنزيه و متشابه القرآن » از علماى قرن سوم هجرى از بزرگان و اكابر شيعه مىباشد .
نجاشى گويد : « او شيخ ما و متكلّم مبرّز و پيروز بر رقيبان معاصر پيش از سال 300 و پس از آن نيز مىباشد . » « 5 »
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 58 تا 60 رقم معرفى 137 .
( 2 ) جامع الرواة اردبيلى ج 1 ، ص 241 - 242 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 5 ، ص 243 - 265 رقم معرّفى 3415 .
( 4 ) معجم المؤلفين ج 4 ، ص 10 ، او از منابع الفهرست ج 1 ، ص 221 ؛ فهرست شيخ طوسى 58 - 59 تنقيح المقال مامقانى ج 1 ص 328 - 330 - اعيان الشيعة عاملى ج 26 ص 98 - 116 .
( 5 ) رجال نجاشى ص 63 - 64 رقم معرفى 148 .