الطبري من أهل قم 13 . جواب مسائل المرتضى 14 . مسائل متفرقه 15 . المجموعة الفاخرة . « 1 »
98 . تفسير غاضر [ حدود 300 ه ]
او ابو عبد اللّه محمّد بن عبّاس بن عيسى غاضرى فرد موثّق و معتمدى از مفسّران اماميه قرن سوم است او صاحب كتابها و تأليفاتى است :
1 . كتاب التفسير ؛ 2 . زيارت ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) ؛ 3 . الملاحم ؛ 4 . الدّعاء ؛ 5 . الفرائض ؛ 6 . كتاب الجنة و النار .
اين كتابها را نجاشى از حسين از احمد بن جعفر از حميد از خود مؤلّف نقل و روايت كرده است » « 2 » .
پس سه واسطه بين او و نجاشى وجود داشته است .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى تفسير او را تحت رقم ( 1300 ) آورده است و مىفرمايند : او ابو عبد اللّه محمّد بن العباس بن عيسى ساكن بنى غاضره از طبقه سعد بن عبد اللّه اشعرى ( متوفى 299 ه ) پس از او مىباشد حميد بن زيا نينوائى متوفّى 310 ه از او روايت مىكند آنچنانكه نجاشى ذكر كرده است او مىافزايد : او راست كتاب تفسير « غريب القرآن » « تفسير غرر الفوائد » و تفسير اخير متشكل از 20 جزء است . » « 3 »
صاحب معجم رجال الحديث ضمن آوردن گفتار نجاشى و شيخ طوسى در حقّ او مىگويد : « نجاشى او را با كنيه ابو عبد اللّه مكنّى ساخته است ولى در شرح حال حيدر بن شعيب او را ابو جعفر تكنيه مىنمايد كارى كه در مورد ثابت بن دينار صورت پذيرفته است بعيد نيست كه او دو كنيه داشته باشد . » « 4 »
معظمله ضمن شرح حال محمّد بن العبّاس تفسير آيهء شريفهء « قل للّذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون ايّام اللّه » را نقل مىكند و احتمال داده مىشود كه مقصود همين محمّد بن العبّاس باشد . » « 5 »
99 . تفسير صيرفى [ از مفسّران قرن سوم ]
ابو سمينه محمّد بن علىّ بن ابراهيم بن موسى قرشى صيرفى پسر خواهر خلّاد بن عيسى مقرئ .
نجاشى گويد : « او فرد ضعيف و غير قابل اعتماد مىباشد در كوفه مشهور به كذب و دروغ بود هنگامى كه وارد قم گرديد بر احمد بن محمّد بن عيسى قمّى وارد گرديد و مدّتى در قم اقامت گزيد سپس ناگاه اشتهار به غلوّ پيدا نمود و ناپديد شد .
احمد بن محمّد بن عيسى قمى او را از قم بيرون نمود از تأليفات او : تفسير سوره عمّ ، كتاب الآداب ، الدّلائل ، الوصايا ، العتق مىباشد كه ابن شاذان از احمد بن محمّد بن عيسى از پدرش ، از محمّد ابى القاسم ماجيلويه ، از او خبر داده و حديث نموده است » « 6 » .
نجاشى با سه واسطه به او مىرسد .
صاحب معجم رجال الحديث گويد : « شيخ طوسى ( ره ) گفته است : محمّد بن على صيرفى كه مكنّى به ابو سمينه مىباشد داراى تأليفاتى است و گفتهاند او را همانند حسين بن سعيد ( اهوازى ) تأليفات و كتابها مىباشد اين موضوع را جمعى از ابو جعفر بن بابويه و محمّد بن على ماجيلويه از محمّد بن ابى القاسم از او خبر دادند جز اينكه در او
هامش
( 1 ) منابع : الشافي 1 : 303 - 305 ، التحف شرح الزلف : 167 - 180 ، معجم المفسّرين 2 : 728 ، طبقات الأئمة الزيديّة 1 :
188 ، الحدائق الوردية : 2 : 13 - 28 ، البيّنات في الفاطميات 4 :
188 ، تهذيب الأنساب ، 65 ، الشجرة المباركة في أنساب الطالبيّة : 26 ، لباب الأنساب 1 : 108 ، 2 : 581 ، مناهل الضّرب في أنساب العرب : 258 ، تاريخ الأدب العربي 3 : 328 .
( 2 ) رجال نجاشى ، ص 341 ، رقم 916 .
( 3 ) الذّريعة ج 4 ، ص 295 .
( 4 ) معجم رجال الحديث ج 16 ، ص 199 .
( 5 ) معجم رجال ج 16 ، ص 197 .
( 6 ) رجال نجاشى ص 332 ، رقم 894 .