تخليط و غلوّ و تدليس مىباشد يا خود منفرد در آن امر بوده و جز از طريق او شناخته نمىشود سپس مىافزايد : شيخ در رجال خود او را از اصحاب امام رضا ( ع ) شمرده است ، برقى نيز او را از اصحاب آن بزرگوار شمرده است . كشّى نيز را او را به عنوان ابو سمينه آورده است عليّ بن محمّد بن قتيبه نيشابورى فضل بن شاذان نقل نموده است كه نزديك است من از محمّد بن على صيرفى مأيوس گردم گفتم چرا ؟ گفت من چيزهائى از او مىشناسم كه شما اطّلاع نداريد . صاحب معجم در پايان اظهار نظر مىكند كه در ضعف او نمىتوان شكّ و ترديد داشت ولى در عين حال او در اسناد كامل الزيارات قرار گرفته است و مؤلّف آن ( جعفر بن محمّد بن قولويه ) ملتزم شده است كه جز از ثقات و معتمدين چيزى روايت ننمايد كامل الزيارات باب 16 جايى كه نزول جبرئيل را در مورد حسين ( ع ) روايت مىنمايد ، مىتوان گفت : شايد مقصود از آن فرد ، غير ابو سمينه باشد آنچنانكه صدوق نيز در فقيه از طريق محمّد بن على قرشى روايت مىكند و خود ملتزم شده است كه جز افراد معتمد نقل ننمايد پس چگونه امكان دارد روايات فردى را آورده باشد كه معروف به كذب و جعل مىباشد ؟ البتّه بايد توجه داشت كه اين محمّد بن على غير از آن محمّد بن على همدانى است كه گاهى مورد اشتباه قرار گرفته است در هر صورت سند شيخ به محمّد بن على ملقّب به ابو سمينه صحيح مىباشد . » « 1 »
100 . تفسير حسّان رازى [ از مفسّران قرن سوّم ]
او ابو عبد اللّه محمّد بن حسّان رازى زينبى از مفسّران و خدمتگزاران قرآن مجيد از اماميّه مىباشد نجاشى تأليفات او را به ترتيب زير آورده است :
1 . كتاب العقاب .
2 . ثواب انّا انزلناه فى ليلة القدر .
3 . ثواب الأعمال .
4 . ثواب القرآن .
اين چهار كتاب و رساله را ابن شاذان از احمد بن محمّد بن يحيى از پدرش و احمد بن ادريس از محمّد بن حسّان خبر دادهاند » « 2 » قابل ذكر است كه نجاشى او را تضعيف نموده است .
به اين ترتيب سه طبقه تا نجاشى فاصله دارد و احتمالا او از مفسّران قرن سوم بوده باشد .
101 . تفسير محمد بن محمد حارثى [ قرن سوّم ]
او ابو الحسن محمّد بن محمّد بن الحارث خطيب ساوهاى معروف به حارثى از علماى اماميّه زنده در قرن سوم و فرد موثّق و معتبرى است .
نجاشى گويد : او راست كتاب نوادر علم القرآن - و كتاب الإمامة » اين دو كتاب را ابو عبد اللّه بن شاذان قزوينى از عليّ بن حاتم از محمّد بن احمد حارثى خبر داده است » . بدينترتيب نجاشى با سه واسطه از او حديث نقل مىكند اگر هر نسل حدودا پنجاه سال فاصله داشته باشند طبعا او از علماى قرن سوم محسوب خواهد بود « 3 » .
102 . قاسم بن ابراهيم ( ع ) [ م 246 ه . ق ]
مكنّى به أبو محمّد و ملقّب به « رسّى » ، وى منسوب به رسّ ، كه نام كوهى سياه ، در منطقه ذى الحليفة و شش ميل از مدينه فاصله دارد .
قاسم بن إبراهيم الرسّى ، سيّدى جليل القدر ، و امامزادهاى عظيم الشأن و از جمله مفسّران بنام
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 16 ، ص 297 - 300 ، كد معرّفى 11259 .
( 2 ) رجال نجاشى ص 338 ، رقم 903 .
( 3 ) رجال نجاشى ص 382 ، رقم 1038 .