الامامة » « مجالسه مع ابى القاسم البلخى » « التنزيه و ذكر متشابه القرآن » « الرّد على اصحاب المنزلة بين المنزلتين فى الوعيد » « الرّد على اصحاب الناسخ » « الرّد على المجسّمة » « الرّد على الغلاة » .
95 . تفسير عطيّه همدانى [ ت : حدود 290 ]
ابو روق ، عطيّه بن حارث همدانى كوفى از شيعيان و دوستداران اهل بيت ( ع ) مىباشد .
صاحب معجم رجال الحديث « او را كتابى است كه محمّد ابن عبد الرحمن بن فتنى ، بين آن و كتاب تفسير ابان بن تغلب و محمّد بن سائب را يك جا گردآورى نموده است و در يك كتاب قرار داده است شيخ طوسى و نجاشى هر دو كتاب را در شرح حال ابان آوردهاند علّامه در الخلاصة از ابن عقده شرح زندگى او را آورده است و ابن داود در رجال خود در بخش اوّل از عقيقى زندگى او را آورده است . « 1 »
مرحوم شيخ آقا بزرگ طهرانى تفسير او را تحت عنوان تفسير ابى روق آورده است و گويد : « او عطية بن الحارث همدانى ، كوفى تابعى است علامه در بخش اوّل از خلاصه او را آورده است و از ابن عقده نقل مىكند ، كه او از كسانى بود كه اعتقاد به ولايت اهل بيت ( ع ) داشت .
ابن نديم در الفهرست تفسير او را تحت عنوان « تفسير ابى روق » آورده است و نجاشى شرح حال او را زير عنوان ابان بن تغلب آورده است چون نوشتهء او همراه با نوشتار ابان و محمّد بن سائب يك جا گردآورى شده است . « 2 »
رجال نجاشى ذيل ترجمه ابان بن تغلب گويد :
بلاذرى گفته است ابان از عطيّه عوفى روايت مىكند او تفسير مالك يوم الدّين را تا آخر ذكر كرده محمّد بن عبد الرحمن فتنى بين كتاب تفسير ابان و كتاب تفسير ابى روق عطيّه بن الحارث و تفسير محمّد بن السائب كلبى را جمعآورى نموده و در يك كتاب قرار داده است . » « 3 »
ابن نديم در الفهرست ضمن آوردن اسامى تفاسير شيعه امامى تفسير ابى روق را پس از تفسير داود بن ابى هند و پيش از تفسير سدّى بن داود ( بين داودين ) بدون شرح و تفصيل آورده است . » « 4 »
صاحب جامع الرواة شرح حال اجمالى او را آورده است و مىگويد : « عطيّه بن حارث ابو روق همدانى تابعى است و ابن عقده ، ( متوفى 333 ه ) از او روايت كرده است احتمال مىرود وفات او در همان اواخر قرن سوم باشد . او از دوستداران اهل بيت ( ع ) بود » . « 5 »
96 . تفسير فضل القرآن صفّار [ ت : 290 ه ]
او ابو جعفر محمّد بن الحسن بن فروخ صفّار از مفسّران قرن سوم هجرى مىباشد .
* نجاشى
گويد : « محمّد بن حسن بن فرّوخ صفّار مولى عيسى بن طلحه بن عبيد اللّه بن سائب بن مالك بن عامر اشعرى يكى از معتبرين قمىها فرد ثقه و جليل القدر و قليل السّقط در روايت مىباشد او را كتابهائى است كه از آنها است : الصلاة - الوضوء - الجنائز - الصيام - الطلاق - العتق - التدبير - المكاتبة - التجارات - المكاسب - الصيد و الذبائح . . . الزّهد - الملاحم - التقيّة - المؤمن - الايمان و النذور و الكفّارات - المناقب - المثالب - كتاب بصائر
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 11 ، ص 147 رقم معرفى :
7699 .
( 2 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 4 ص 253 رقم 1207 .
( 3 ) رجال نجاشى ص 11 - 12 رقم معرفى 7 .
( 4 ) فهرست ابن نديم ص 59 ، چاپ بازرگانى .
( 5 ) جامع الرواة ، ج 1 ، ص 538 .