نازل گشته است بدينترتيب قرآن و سنّت را در يك مجموعه فراهم آورده است .
* چاپ اخير
اين تفسير از جملهء متون تفسيرى عقيدتى كهن و گرانقدرى است كه بيشتر با عنوان « ما نزل من القرآن فى اهل البيت ( ع ) » استنساخ و منتشر شده بود و اينك با عنوان تفسير حبرى مورد تحقيق و بررسى و تعليق و تكميل و انتشار قرار گرفته است . تحقيق و تعليق و تكميل اين كتاب را محقّق بزرگوار آقاى سيد محمّد رضا جلالى نائينى دام تأييده العالى متحمّل شده است ايشان در مقدمه مفصّل و ممتّعى در 220 صفحه با پاورقىهاى ارزشمند و ارائه منابع و مدارك و استدراك روايات منقوله و شأن نزول آيات و با تنظيم فهرست علمى و فنّى اين كتاب را به صورت يك كتاب قابل بهرهبردارى بهينه در آورده است . « 1 »
اين كتاب توسط انتشارات آل البيت « احياء تراث اسلامى » شاخهء بيروت چاپ و منتشر گرديده است .
91 . تفسير مبرّد نحوى [ ت : 285 ه . ق ]
ابو العبّاس محمّد بن يزيد ازدى بصرى پيشواى نحويان در عصر خود و صاحب تصنيفات متعدّده مىباشد . او پيشواى علوم عربى در بغداد در عصر خويش و يكى از پيشوايان ادب و حديث مىباشد ولادتش در بصره و وفاتش نيز در همان شهر اتّفاق افتاد . صاحب الأعلام گويد : از كتابهاى او :
الكامل - ط ، « المذكّر و المؤنث - خ » « المقتضب ط » « التّعازى و المراثى - خ » من از يك نسخه نفيسه آن به صورت تصوير عكسى برداشتهام كه در سال 757 نوشته شده بود ، « لاميّة العرب » شرح زمخشرى ، « اعراب القرآن » و « طبقات النحاة البصريّين » نسب عدنان و قحطان - ط ) « المقرب فى زبيدى در شرح خطبه قاموس گفته است : مبرّد با فتح را ، تشديددار و نزد جمعى با كسره راء خوانده شده است . « 2 »
صاحب شذرات الذهب گويد : او پيشواى اهل نحو در عصر خويش و صاحب مصنّفاتى است از ابو عثمان مازنى و ابو حاتم سجستانى علم را فرا گرفته است و در بغداد اشتغال پيدا كرده است در پايان سال 285 فوت كرده است ابن خلكان كتابهاى « الكامل » « الروضة » « المقتضب » را از او دانسته است و جمعى از ادباء عصر در حقّ او مىسرايند :
ايا طالب العلم لا تجهلن * و عذ بالمبرّد او ثعلب
تجد عند هذين علم الورى * فلا تك كالجمل الأجرب
علوم الخلائق مقرونة * بهذين فى الشرق و المغرب
ثعلب كه يكى از همدورههاى او بود ، چون لكنت زبان داشت ، نمىتوانست خوب بحث و مناظره كند و مبرّد هم سربهسر او مىگذاشت مسائل ادبى و نحوى را مطرح مىساخت و او گريزان بود . » « 3 »
92 . تفسير سعد بن عبد اللّه اشعرى [ ت : 299 - 301 ]
مؤلّف آن عالم بزرگوار ابو القاسم سعد بن عبد اللّه بن ابى خلف اشعرى او شيخ و بزرگ قميّان و رئيس محدّثين عصر خود بوده است . او مؤلف كتاب « ناسخ القرآن و منسوخه » ( بصائر الدّرجات » « فرق الشيعة » و « الرّد على الفلاسفة » مىباشد .
علّامه مجلسى در بحار الانوار چگونگى تأليف آن را بيان كرده است طالبان تفصيل به ج 93 - ص 97 بحار الانوار چاپ جديد مراجعه فرمايند .
هامش
( 1 ) مجله حوزه شماره 37 .
( 2 ) الأعلام ج 7 ، ص 144 .
( 3 ) شذرات الذهب ج 3 ، ص 355 چاپ دار ابن كثير دمشق - بيروت .