مؤلّف : ابو عبد اللّه حسين بن حكيم بن مسلم حبرى ، وشّاء ، محدّث و مفسّر شيعى مسلك و زيدى مذهب فرد عالم ، ثقه مىباشد كه با تأليف دو اثر ماندنى المسند و التفسير خود را حيات علمى بخشيده است .
حبرى با كسر حاء و فتح باء نوعى از لباس بردى مىباشد كه در يمن و اطراف آن بافته مىشود و او فروشنده آن بوده است حبرى از منزلت و اعتبار علمى ويژهاى برخوردار مىباشد مجموع احاديث و رواياتى را كه او در زمينهء تفسير و حديث وارد ساخته است ، يكصد و پنجاه حديث مىباشد كه يكصد حديث آن پيرامون تفسير قرآن و پنجاه حديث آن در مورد سنّت مىباشد احاديث تفسيرى او ، پيرامون آيات شريفهايست ، كه در مورد اهل بيت ( ع ) نازل شده است ، و سى حديث در مورد فضائل آن بزرگواران مىباشد . او در وجه اوّل محدّث و در وجه دوّم مفسّر مىباشد او با اين تعداد از احاديث با مجموعه بزرگى از راويان و مشايخ روايتى مواجه بوده است كه به عنوان نمونه چند مورد از آن دو را بيان مىكنيم :
* مشايخ او
از مشايخ روايتى او ابو اسحاق ابراهيم بن اسحاق كوفى است او فردى است ، كه از كوفه به چين مىرفته است و از طريق دريا با چين رفت و آمد و دادوستد داشته است و هم او است كه حديث :
« اطلبوا العلم و لو بالصّين » را به صورت مرفوع روايت كرده است از ديگر مشايخ او اسماعيل بن صبيح يشكرى كوفى [ ت 216 ه ] جندل بن واثق تغلبى [ ت 226 ه ] حسين بن نصر بن مزاحم منقرى عطّار صاحب « وقعة صفّين » و نضر بن دكين كوفى [ ت 219 و جز آنان . . . ] مىباشد .
امّا راويان از او : ابراهيم بن سليمان خرّاز كوفى - ابراهيم بن محمّد بن علىّ بن بطحاء احمد بن اسحاق بن بهلول ، احمد بن محمّد بن سعيد بن عقده ( ت : 333 ) حسين بن ابراهيم بن حسن جصّاص ، علىّ بن محمّد بن عبيد معروف به ابن الكوفى 348 راوى همين تفسير مىباشد ، ابو القاسم فرات بن ابراهيم كوفى صاحب همان تفسير معروف به « تفسير فرات » كه بنام خود او شهرت يافته است .
* تأليفات او
او با دو كتاب : التفسير و المسند اشتهار يافته است .
شهرت تفسيرى او بيش از مسند او مىباشد در مورد تفسير حافظ در طبقات معرّفى مىكند كه حبرى صاحب تفسير مىباشد و اين امر دلالت بر شهرت تفسيرى او مىنمايد حسكانى [ متوفى 490 ] در كتاب شواهد التنزيل مكرّر از اين تفسير نقل قول و روايت مىنمايد و ابن شهرآشوب [ متوفّى 588 ] در تتمّهء فهرست شيخ مىنويسد : « حبرى ، او را كتابى است در مورد آيات نازله درباره اهل بيت ( ع ) . » « 1 »
اما مسند او نيز در معالم العلماء آمده است كه او را مسندى مىباشد . « 2 »
* شيوه تفسيرى او
تفسير حبرى تفسير اثرى و روائى است و تركيبى است از تفسير و كلام ، تفسير است از آن نظر كه اسباب نزول و شأن آن را بيان مىدارد و اين روشى است كه از ديرباز بين مفسّران جريان داشته است و ازسوىديگر كلام است و عقايد چون آياتى را مورد توجّه قرار مىدهد كه در شأن على ( ع ) و اولاد او
هامش
( 1 ) معالم العلماء ص 144 .
( 2 ) معالم العلماء ص 37 .