در مورد تأليفات او نقل مىكند ، كه از آنهاست :
كتاب الشعر و الشعراء - كتاب الفصاحة - كتاب الانواء - كتاب فى حساب الدّور - كتاب البحث فى حساب الهند - كتاب الجبر و المقابله - كتاب البلدان - كتاب البيّنات - كتاب الرّد على لغزة الاصفهانى - كتاب الجمع و التفريق - كتاب الوصيّة - كتاب نوادر الحبر - كتاب اصلاح المنطق - كتاب القبلة و الزّوال - كتاب الكسوف . . . و ابو حيّان گفته است او كتابى در تفسير قرآن كريم نيز دارد . » « 1 »
88 . تفسير ابو اسحاق ثقفى [ ت : 283 ه ]
مؤلّف آن ابو اسحاق ، ابراهيم بن محمّد بن سعيد بن هلال ثقفى مىباشد او از مفسّران قرن سوم هجرى است و نجاشى با سه واسطه از او روايت مىكند و در مورد او گويد : « ابراهيم بن محمّد بن سعيد بن هلال بن عاصم بن سعد بن مسعود ثقفى كوفى و سعد بن مسعود برادر ابو عبيد بن مسعود عموى مختار ثقفى است كه امير المؤمنين على ( ع ) او را به فرماندارى مدائن منصوب فرمود و او همان فردى است كه امام حسن مجتبى ( ع ) در حادثه ساباط به او پناه برد .
ابو اسحاق مفسّر ، به اصفهان انتقال يافت و در آنجا اقامت گزيد او زيدى بود سپس به اماميّه بازگشت . گفته شده است برخى از قمىها مانند احمد بن محمّد بن خالد افرادى پيش او فرستادند و او را به قم فرا خواندند ولى او امتناع ورزيد و عامل خروج او از كوفه نگارش كتاب معرفت بود ، كه در آن مناقب و مثالب هر دو آمده است كوفيان آن را بزرگ جلوه دادند و اشاره نمودند كه آن كتاب را ترك كند و بيرون نياورد پس گفت كدام يك از شهرها دور تر از شيعيان است گفتند : اصفهان پس قسم ياد كرد كه اين كتاب را جز در آنجا روايت نكند پس به آن شهر انتقال يافت و آن را روايت نمود چون به صحّت محتويات آن اعتقاد مىورزيد ، او تأليفات متعدّدى دارد ، كه يكى از آنها : المودّة فى القربى ، كتاب ما نزل من القرآن فى امير المؤمنين ( ع ) و « كتاب التفسير » مىباشد ، او در سال 283 ه از دنيا رفت . « 2 »
* صاحب معجم رجال الحديث
مطالب بيشترى درباره او آورده است و تفسير آيهء شريفهء
« لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى »
در تفسير قمى را منقول از او مىشمرد و توثيق ابن طاوس را در كتاب اقبال در حقّ او نقل مىكند و از فهرست ابن نديم نقل مىكند كه ثقفى ابراهيم بن محمّد اصفهانى از دانشمندان موثّق و صاحب تأليفات مىباشد و از علّامه مجلسى نقل مىكند كه او مدائح فراوانى دارد ، يكى از مدائح بزرگ او آنست كه در اسناد تفسير قمى و در طريق سند جعفر بن محمّد بن قولويه قرار گرفته است و صدوق با دو راه با او ارتباط دارد .
1 . از طريق پدرش از عبد اللّه بن الحسين مؤدّب از احمد بن على اصفهانى از ابراهيم بن محمّد .
2 . محمد بن حسن ( ره ) از احمد بن علويه اصفهانى از ابراهيم بن محمّد و اين راه راه درست است هرچند احمد بن علويه در آن قرار دارد چون او به علّت واقع شدن در طريق كامل الزيارة موثق مىباشد . » « 3 »
89 . تفسير سهل بن عبد اللّه شوشترى [ 283 ه ]
او ابو محمّد سهل بن عبد اللّه بن يونس بن عيسى بن عبد اللّه بن رفيع شوشترى [ متولّد 200 يا 201 ه و متوفى در ماه محرم سال 273 يا 283 ه ] مؤلّف
هامش
( 1 ) معجم الأدباء ج 3 ، ص 26 - 32 و تاريخ ادبيّات دكتر ذبيح اللّه صفا ج 1 ، ص 185 .
( 2 ) رجال نجاشى ص 1816 رقم معرّفى 19 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 1 ، ص 278 - 283 .