باب هفتم از فصل همزه سخن ابن غضائرى را در مورد او نقل مىكند كه گفته است قميّون در مورد او طعن وارد ساختهاند طعن در مورد خود او نيست بلكه طعن در مورد مروىّ عنه اوست چون او خيلى مبالات و رعايت ندارد كه از كى روايت مىنمايد ؟
همانند روش اهل اخبار عمل مىكند احمد بن عيسى او را از قم تبعيد نمود سپس او را برگشت داد و اعتذار خواست وقتى او وفات نمود پشتسر جنازهء او پابرهنه راه افتاد تا خود را از نسبتى كه به او داده بود ، تبرئه نمايد . . . » « 1 »
* ملاقات با عبد العظيم حسنى
آنچه از گفتار نجاشى استفاده مىشود اينست ، كه او سيّد بزرگوار عبد العظيم حسنى مدفون در رى را درك كرده است و مطّلع بر احوال و اوضاع او بوده است . » « 2 »
87 . تفسير دينورى [ ت : 282 ه ]
مؤلّف آن ابو حنيفه احمد بن داود بن ونند نحوى لغوى ، مهندس ، منجّم و سيّاح [ متوفى 280 تا 281 و 282 ] بنا بر اختلافى ، او در اغلب علوم و فنون صاحبنظر بوده است كه ياقوت در معجم الأدباء آورده است .
دينور : به كسر دال ، ياء و نون و فتح و او سكون راء شهرى است ميان كنگاور و كرمانشاه قرار داشت و فروبست آن دوسوم همدان و مدتها به « ماه كوفه » مشهور بوده است ساكنان آن آميزهاى از ايرانيان و اعراب بوده و قبيله كرد شوهجان اطراف آن مىزيستند . » « 3 »
از ابو حيّان توحيدى نيشابورى [ متوفّى 380 ] در شيراز در كتاب « تقريظ الجاحظ » نقل شده است سه نفر وجود دارند كه اگر انس و جن گرد هم آيند كه در طول زمان به آنان تقريظ بگويند هرگز به پايان نمىرسد ، يكى از آنان ابو حنيفه دينورى است تا اينكه مىگويد : به من گفته شد او در مورد قرآن كتابى دارد كه به 13 مجلّد مىرسد كه تاكنون كسى بر آن سبقت نجسته است ابن نديم در الفهرست ديگر تأليفات او را آورده است كه يكى از آنها كتاب « الأخبار الطوال » مىباشد . » « 4 »
* صاحب معجم المؤلفين گويد
« احمد دينورى ( 282 ه - 895 م ) ابو حنيفه احمد بن داود بن ونند دينورى دانشمند متفنّن و مشارك در علوم مختلف مانند :
لغت ، ادب ، تاريخ ، نبات ، فلكيّات ، هندسه ، جبر ، حساب . . . او در دههء اوّل از قرن سوم متولّد شد از تأليفات او : كتاب النّبات در ( 6 جلد بزرگ ) جبر و مقاله ، اخبار الطوال ، كتاب اغلاط عمومى ، شعر و شعراء » مىباشد . « 5 »
* صاحب معجم الأدباء گويد
« احمد بن داود بن ونند از بصريان و كوفيان اخذ نموده است و بيشترين بهرهاش از ابن سكّيت بوده است او در جمادى الاولى 282 فوت نمود من آنروز را در پشت صفحه كتاب البيّنات از تصنيفات او ديدم ، او سپس گفتار ابو حيّان را نقل مىكند از تأليفات او نظم القرآن را نام مىبرد و گفتار ابن نديم را
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 2 ، ص 261 تا 272 رقم معرفى 858 .
( 2 ) الذريعة ج 7 ، ص 190 .
( 3 ) مقدمه اخبار الطوال به قلم آقا دكتر محمود مهدوى ص 130 .
( 4 ) الذريعة تصانيف الشيعة ج 4 ، ص 252 .
( 5 ) معجم المؤلفين ج 1 ، ص 219 و او از كتابهاى سير النبلاء ، ج 9 ، ص 99 - الوافى صفدى ج 5 ، ص 167 ؛ الفهرست ابن نديم ج 1 ، ص 78 - معجم الأدباء ج 3 ، ص 26 - 33 .