و او از ابن رباط ، ابراهيم بن محمّد ، ابراهيم بن محمّد ثقفى ، ابراهيم بن ميمون و احمد بن يحيى بن زكريّا و جمعى ديگر روايت كرده است . « 1 »
* فضيلت زيارت
در كامل الزيارات در باب فضيلت زيارت ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) به طريق او آمده است :
« انّ زيارة الحسين ( ع ) ينفّس بها الكرب و تقضى بها الحوائج [ حديث 9 ] بهوسيله زيارت ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) از درد ، غصّهها فرج حاصل ، و حوائج ، برآورده مىگردد . »
صاحب معجم رجال الحديث مىافزايد : سلمة بن الخطاب اين حديث را از ابراهيم بن محمّد از علىّ بن المعلّى از اسحاق بن زياد ( يزداد ) نقل نموده است و اين يك حديث صحيح السّند مىباشد آنچنانكه در شرح زندگى « ابراهيم » گذشت . « 2 »
82 . تفسير منسوب به امام هادى ( ع )
صاحب الذريعة تفسير عسكرى ( ع ) را تحت اين عنوان ذكر كرده است :
تفسيرى كه از املاء امام هادى ( ع ) است و آنچنانكه ابن شهرآشوب ادّعا نموده است و در 120 مجلد قرار دارد .
او ، در شرح حال حسن بن خالد مطلق ( بدون قيد ذكر نموده است و ظاهر امر آنست كه مقصود از عسكرى امام هادى ( ع ) باشد كه گاهى صاحب عسكر يا عسكرى نيز ناميده مىشود ، چون او گويد اين تفسير از كتابهاى ابى على حسن بن خالد بن عبد الرحمن بن محمّد بن على برقى است حسن خالد برادر كوچكتر بود و احتمال اينكه عصر امام هادى ( ع ) را درك كند نزديك است ولى بعيد به نظر مىرسد كه عصر امام حسن عسكرى را درك كند چون برادرش محمّد بن خالد به هنگام رحلت امام كاظم ( 183 هجرى ) حدود 20 سال داشت پس از عصر امام جواد ( 220 ) حدود 60 ساله و در اواخر عمر خواهد بود و توفيق درك محضر امام هادى ( ع ) مشكل به نظر مىرسد امّا برادرش حسن چون دو سال يا بيشتر از او كوچكتر بود امكان طبيعى بقاى او هست امّا امكان بقاى او تا عصر امام حسن عسكرى ( ص ) بسيار بعيد به نظر مىرسد به ويژه آنكه بتواند با آن عمر طولانى 120 جلد كتاب هم نوشته باشد و ظاهر امر اينست ، كه از اين 120 جلد همانند اغلب آثار اصحاب ما نشانى باقى نمانده است . « 3 »
نجاشى در مورد حسن بن خالد جمله كوتاهى دارد كه مىنويسد « ابو على حسن بن خالد بن محمّد برادر محمّد بن خالد ثقه است و كتاب « نوادر » دارد . » « 4 »
آية اللّه خويى صاحب معجم رجال الحديث پس از نقل گفتار نجاشى ، سخن شيخ را در حق آورده و گويد « او را كتابهائى است كه جمعى از اصحاب ما از ابى مفضّل و از احمد بن ابى عبد اللّه از عمويش حسن بن خالد روايت كردهاند . « 5 »
و در رجال خود او را از كسانى كه از آن بزرگواران روايت ننمودهاند بازشمرده است » ولى اين شهرآشوب در معالم العلماء آورده است از تأليفات او تفسير عسكرى است ، كه امام عليه السلام به او املاء نموده است و در 120 مجلد قرار دارد . » « 6 »
سپس مؤلّف بزرگوار اظهار نظر مىكند ، اگر سخن ابن شهرآشوب صحّت داشته باشد كه املاء امام ( ع ) را نوشته است پس نمىتوان او را از كسانى كه از امام ( ع ) روايت ننمودهاند بازشمرد ، حقيقت
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 8 ، ص 203 رقم 5355 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 8 ، ص 305 .
( 3 ) الذريعة ج 4 ، ص 283 .
( 4 ) رجال نجاشى ص 61 رقم معرفى 139 .
( 5 ) فهرست شيخ ص 169 .
( 6 ) معالم العلماء ص 189 .