محمّد بن جيب مازنى بصرى ، نحوى ادبى ، لغوى ، عروضى است او از ابو عبيده ، اصمعى ، ابو زيد انصارى و ديگران روايت كرده است و ابو العبّاس مبرّد از او كسب علم نموده است او در بصره از دنيا رفته است از تصانيف او علل النحو ، كتاب ما تلحن فيه العامّة ، الالف و اللام ، كتاب التصريف و كتاب العروض مىباشد . » « 1 »
صاحب الذريعة الى تصانيف الشيعة ، تفسير او را در عداد تفاسير شيعه آورده است و گويد :
« ابو عثمان بكر بن محمّد بن حبيب بن بقيّه المازنى آنگونه كه در نجاشى آمده است در كتاب معجم الادباء ( ج 7 ، ص 132 ) شرح حال او آمده است و ابن نديم فهرست تصانيف او را آورده است كه نخستين كتاب او تفسير بزرگ قرآن مجيد مىباشد . » « 2 »
78 . تفسير ابن اورمه قمى [ ت : حدود 250 ه ]
ابو جعفر محمّد بن اورمه قمى ( متوفى حدود 250 ) همان فردى كه از سوى امام هادى ( ع ) توقيع و بيانيّهاى در مورد برائت او از غلوّ و افراط در عقيده ، به اهل قم صادر شده است او يكى از مفسّران قرن سوم هجرى مىباشد ابن قولويه ( متوفى 368 ه ) با دو واسطه از او روايت مىنمايد . « 3 »
نجاشى صاحب رجال او را تحت عنوان « ابو جعفر محمد بن اوريمه قمّى » معرّفى مىنمايد و مىفرمايد : « قمّيان او را به غلوّ نسبت دادند و فردى را مأمور ساختند كه زندگى او را خاتمه دهد پس توجّه يافتند كه او اوقات خود را از آغاز شب تا پايان به نماز سپرى مىسازد پس دست از او برداشتند و مكث نمودند جمعى از مشايخ قم از ابن وليد نقل نمودهاند كه او گفته است محمّد بن اورمه هرچه از نوشتههاى او با آثار حسين بن سعيد موافقت داشته باشد مورد عمل قرار مىگيرد و هرچه او متفرد شود پس مورد اعتماد نباشد و برخى گفتهاند از سوى امام هادى ( ع ) بيانى انتشار يافت كه برائت او را از نسبتهاى ناروا نشان مىداد و كتابهاى او صحيح مىباشد مگر كتابى كه به او نسبت داده مىشود كه باطن را تفسير مىنمايد در آن تخليط وجود دارد . « 4 »
* تأليفات او
با توّجه به آمارى كه نجاشى اعلام مىدارد او آثار متعدّدى داشته است كه تعداد آنها به 36 عنوان مىرسد كه از آنها است : « كتاب الوضوء - كتاب الصلاة - كتاب الزكاة - كتاب الصيام - كتاب الحجّ - كتاب النّكاح - الطلاق - الحدود - كتاب ما نزل فى القرآن فى امير المؤمنين ( ع ) و از ديگر تأليفات او كتابى است به نام « حقوق المؤمن » كه نجاشى با چهار واسطه آنها را از خودش روايت مىنمايد . « 5 »
* كتاب تفسير القرآن
صاحب معجم رجال الحديث تحت عنوان محمّد بن اورمه و سخن نجاشى را همراه با اسامى تأليفات
هامش
( 1 ) معجم المؤلفين ، ج 3 ، ص 71 او از كتابهاى ابن شاكر الكتبي 1 / 94 - 1 / 95 - تاريخ بغداد خطيب ج 7 ، ص 93 - 94 الفهرست ابن نديم ج 1 ، ص 57 - وفيات الاعيان ابن خلكان ج 1 ، ص 114 معجم الدباء ياقوت ج 7 ، ص 107 - 128 إنباه الرواة ج 1 ، ص 246 - 256 ؛ البداية ابن كثير ج 10 ، ص 352 - 353 ؛ النجوم الزاهرة ابن تغرى بردى ج 2 ، ص 109 - 111 ؛ اعيان الشيعة ج 14 ، ص 110 - 127 روضات الجنان خوانسارى 133 - 134 ؛ منهج المقال 71 - 72 ؛ تنقى المقال مامقانى ج 1 ، ص 180 - 181 .
( 2 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 4 ، ص 312 .
( 3 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 4 ، ص 241 ، رقم معرفى 1176 .
( 4 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 7 ، ص 46 .
( 5 ) رجال نجاشى ص 329 - 330 كد 891 .