باز در شرح حال اصبغ بن نباته نجاشى با چهار واسطه ، از پدر او روايت مىكند . « 1 »
آية اللّه سيد ابو القاسم خويى صاحب معجم رجال الحديث پس از بازگوئى گفتار نجاشى ، سخن علّامه حلّى ( ره ) را در مورد او آورده است كه گويد :
« عبدك با كاف پس از دال ابو جعفر جرجانى جليل القدر از اصحاب ما ثقه و متكلم مىباشد . » « 2 »
ابن داود گفته است : « محمّد بن علىّ بن عبدك بزرگوارى از اصحاب ما است او را كتابهائى است . »
سپس او مىافزايد : ظاهرا آنست كه كلمه ثقه در كلام علّامه تحريف شده « فقيه » مىباشد . شكّ و ترديدى در اعتبار و وثاقت اين فرد نيست چون گفتار نجاشى در مورد او با وصف « جليل القدر » كمتر از توثيق نيست ، شيخ در الكنى به زندگى او متعرّض شده است و گفته است : عبدك ابو محمّد از مردم جرجان مىباشد و تصوّر مىكنم او محمّد بن على عبدك را كه يكى از بزرگان متكلّمين است در نظر گرفته است او نيز كتابهائى دارد و معتقد به وعيد و مجازات ، آنچنانكه منصور صرّام براساس مسلك بغداديها آن اعتقاد را داشت ولى ابو الطيّب رازى با آنان مخالفت داشت كه معتقد به اميد و رجاء عفو بود آرى ابن عبدك را كتابهاى متعدّدى است ، كه يكى از آنها كتاب « تفسير قرآن مجيد » بزرگ و زيبا مىباشد و كتابى نيز در ردّ فرقه اسماعيليّه . « 3 »
81 . تفسير براوستانى [ ت : حدود 250 ه ]
ابو الفضل سلمة بن الخطّاب البراوستانى از دورقان ( ناحيهاى از رى بزرگ ) داراى تأليفاتى است و در اسناد بيش از 93 روايت واقع شده است ، كه صاحب معجم رجال الحديث آنها را بازگو نموده است .
* تأليفات او
او داراى تأليفات زير مىباشد : « ثواب الأعمال - النّوادر - السهو - القبلة - ثواب الحجّ - مولد الحسين بن على ( عليهما السلام ) و مقتله - عقاب الأعمال - المواقيت - الحجّ - كتاب تفسير ياسين - افتتاح الصلاة - الجواهر - نوادر القصّة - كتاب وفاة النّبى ( ص ) . »
نجاشى مىگويد اين كتابها را محمد بن علىّ بن شاذان به ما خبر دادند او هم از احمد بن محمّد بن يحيى عطّار ، او هم از پدرش و احمد بن ادريس و سعد و حميرى از سلمه .
و حسين بن عبد اللّه از احمد بن جعفر بن سفيان از احمد بن ادريس از سلمه ديگر كتابهاى او را خبر داده است . « 4 »
شيخ طوسى در رجال خود او را از كسانى مىشمرد كه مستقيما از خود معصومين ( ع ) روايت نكردهاند و گفته است او كتابهائى دارد كه در الفهرست [ ص 104 رقم 1236 ] آوردهايم صفّار ، سعد ، احمد بن ادريس و ديگران از او روايت كردهاند ( رجال شيخ ص 475 ) وحيد بهبهانى در تعليقه از ابن طاوس آورده است كه او واقفى بوده است .
ابن غضائرى گفته است : « سلمة بن الخطّاب از منطقهء رى ، فرد ضعيفى است صاحب معجم پس از نقل آراء بزرگان رجالى مىفرمايد : « وثاقت اين فرد ثابت نشده است چون توثيق ابن قولويه با تضعيف نجاشى معارضه دارد و روايات بزرگانى مانند محمّد بن احمد بن يحيى و عدم استثناء روايت او نمىتواند دليل وثاقت او باشد . »
* راويان و مرويّان عنه او
از او صفّار اسعد و احمد بن ادريس روايت نمودهاند
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 8 رقم معرّفى 5 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 16 ، ص 331 رقم 11312 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 16 ، ص 331 رقم 11312 .
( 4 ) رجال نجاشى ص 189 رقم 498 .