سعيد مصاحبت امام هادى ( ع ) را نيز داشتهاند از تأليفات حسين كتاب تفسير - تقيّه - ايمان و نذور - وضوء - صلاة - صيام - نكاح - طلاق - اشربه الرد على التاليه - الدعاء - العتق و التدبير مىباشد . » « 1 »
فرزند حسن بن سعيد كتاب الاحتجاجات را دارد . « 2 »
76 . تفسير سيّارى بصرى [ ت : حدود 240 ه . ق ]
ابو عبد اللّه ، احمد بن محمّد بن سيّار بصرى از نويسندگان طاهريان در عصر امام هادى ( ع ) مىباشد او معروف به « سيّارى » است از تأليفات او ، ثواب القرآن ، كتاب القراءات ، النوادر ، الغارات مىباشد . مرحوم نجاشى « او را تضعيف و فرد كثير المراسيل و فاسد المذهب ، معرّفى مىنمايد . » « 3 »
صاحب معجم رجال الحديث : او را تحت عنوان « احمد بن محمّد - احمد بن محمّد بن سيّار معرفى مىنمايد و گويد سهل بن زياد از او روايت مىكند ظاهر آنست كه او همان فردى است كه شيخ طوسى در فهرست خود او را احمد بن محمّد سيّارى معرّفى مىنمايد او را از اصحاب و ياران امام هادى و امام عسكرى ( ع ) مىشمارد مرحوم اردبيلى از « الوسيط » نقل كرده است كه احمد بن محمّد بصرى از اصحاب امام هادى ( ع ) سپس امام عسكرى ( ع ) منتسب به غلو و افراط مىباشد و كنيه او ابو يعقوب مىباشد و اين سخن قطعا سهو و اشتباه مىباشد چون آنكه منتسب به غلو مىباشد و كنيهاش ابو يعقوب است اسحاق بن محمّد بصرى است نه احمد . » « 4 »
مرحوم سيد حسن صدر نيز در تأسيس الشيعة از او و تفسيرش نام مىبرد و گويد : « او را كتاب القرآن در تنزيل و اقسام القرآن مىباشد . » « 5 »
آنچنان ، كه در باب واقفيّه و فطحيّه گفته شده است غلوّ يا انتساب به غلوّ در باب تفسير ، خللى به اصل كار نمىزند چون :
اولا : اين احتمال وجود دارد ، كه پيش از غلوّ امر تفسير صورت پذيرفته باشند .
ثانيا : اغلب آيات مورد تفسير در باب احكام فقهى و عبادى و اجرائى نيستند و آن دقّتها و پيشگيريها جهت صدور حكم فقهى و عملى بيشتر مورد عنايت مىباشد ، نه در همه زمينهها .
77 . تفسير بكر بن محمّد مازنى [ م 248 ه ]
مؤلّف آن ابو عثمان ، بكر بن محمّد بن حبيب بن بقيّه مازنى يكى از مفسّران قرن سوم مىباشد .
ابن نديم و ياقوت حموى و مؤلّف معجم الأدباء فهرست تصانيف او را ذكر كردهاند و نخستين اثر تأليفى او را « كتاب فى القرآن الكريم » دانستهاند و برخى از ادباء تاريخ فوت او را كلمه « رحم » دانستهاند . « 6 »
ابن نديم ، در الفهرست اخبار او را آورده است و گويد پدرش از نحويان و قاريان بوده است الواثق براى شعرى كه از كنيزى شنيده بود . او را از بصره احضار نمود و شعر اين بود :
« أ ظلوم انّ مصابكم رجلا * اهدى السلام ، تحيّة ظلم »
مازنى در اثر دعوت به سامرّاء آمد . و اتّفاقا شعر را به همان گونه اعراب نمود ، كه واثق نظر داشت . « 7 »
صاحب معجم المؤلفين : او را تحت عنوان « بكر المازنى آورده است و گويد : ابو عثمان بكر بن
هامش
( 1 ) الفهرست ج 1 ، ص 277 چاپ مهر .
( 2 ) الفهرست ج 1 ، ص 277 چاپ مهر .
( 3 ) نجاشى ص 80 ، رقم 192 .
( 4 ) معجم رجال الحديث ج 2 ، ص 228 رقم 791 .
( 5 ) تأسيس الشيعة لعلوم للاسلام ص 336 .
( 6 ) الذريعة ج 4 و مفسران شيعه ص 76 .
( 7 ) الفهرست ص 98 چاپ بازرگانى .