عين اين موضوع را از محمّد بن مسعود نيز روايت كرده است تفسير آيهء شريفهء
« قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ »
در سوره كهف در تفسير قمى توسط عبد اللّه بن موسى از او و از پدرش روايت شده است . » « 1 »
69 . تفسير محمّد بن يقطينى [ زنده در سال 224 ه ]
او ابو جعفر محمّد بن عيسى بن عبيد بن يقطين بن موسى يكى از بزرگان شيعه و از موثّقين و معتبرين از اصحاب امام هادى ( ع ) مىباشد كه به صورت كتبى و شفاهى از او روايت نموده است و در بغداد در سوق العطش سكونت داشت .
نجاشى در رجال خود او را با ثقه بودن ، آبرو و اعتبار شيعه بودن ، توصيف مىنمايد . سپس گفتار ابن بابويه را كه از ابن وليد نقل مىنمايد ، كه « هرچه را كه محمّد بن عيسى تفرّد پيدا كرده است نمىتوان به آن اعتماد نمود » را ردّ مىكند و مىنويسد :
« اصحاب و ياران ما اين سخن را ردّ مىكردند و مىگفتند كيست كه همانند ابو جعفر محمّد بن عيسى باشد ؟ »
كشّى پس از انكار اين امر كه او نمىتواند به علّت صغر سنّ از ابن محبوب روايتى داشته باشد مىافزايد : « قتيبى گفته است ، مرحوم فضل بن شاذان ، عبيدى را دوست مىداشت و تمايلى به او مىنمود و مىگفت در ميان امثال و همگنان ، او نظير و همانند نداشت » اين تعريف و توصيف از فردى مانند فضل ، در حقّ او كفايت مىكند .
* تأليفات او
او تأليفات متعدّدى دارد و در تأليف خوشسليقه بوده است از تأليفات او كتاب : الامامة - الواضح المكشوف فى الردّ على اهل الوقوف - كتاب المعرفة - كتاب بعد الاسناد - الوصايا - اللؤلؤة - المسائل المجرّبة - الضياء - الطوائف التوقيعات - التجمّل و المروّة - الفيء الخمس - الرّجال - الزّكاة - ثواب الأعمال - كتاب النّادر . « 2 »
نجاشى با سه واسطه از او روايت مىكند .
صاحب معجم رجال الحديث ضمن آوردن سخن نجاشى از رجال شيخ طوسى تأليفات او را مىآورد ، پس از ذكر كتاب الوصايا ، كتاب تفسير القرآن را نام مىبرد و گويد او : كتاب الوصايا - تفسير قرآن - التجمّل و المروه - كتاب الأمل و الرّجاء را » دارد .
شيخ طوسى ( ره ) يكبار او را از اصحاب امام رضا ( ع ) و بار ديگر از اصحاب امام هادى ( ع ) شمرده است به نظر مىرسد ، كتاب « اللؤلؤه ، كه در گفتار نجاشى آمده بود ، همان تفسير او بوده باشد او از ابن محبوب كه در اواخر سال 224 ه فوت كرده است روايت نموده است ، مرحوم شيخ صدوق ، با دو واسطه ( پدرش و سعد بن عبد اللّه اشعرى ) از او روايت مىكند . « 3 »
70 . تفسير حسن بن محبوب [ حدود 224 ]
مؤلّف آن ابو على ، حسن بن محبوب سرّاء ( زرّاد ) بجلى كوفى ، ثقه و مورد اعتماد و از مفسّران نامدار قرن سوم هجرى و از اصحاب و ياران امام كاظم و امام رضا ( ع ) محسوب مىگردد .
شيخ طوسى ( ره ) در رجال خود با تجليل و احترام فوقالعاده از او ياد مىكند و در فهرست يكبار ضمن اصحاب امام كاظم ( ع ) و بار ديگر ضمن ياران امام صادق ( ع ) از او نام مىبرد ، او را يكى از اركان چهارگانه عصر خويش مىشمارد و تأليفات
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 5 ، ص 14 - 19 .
( 2 ) رجال نجاشى ص 333 رقم معرّفى 896 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 17 ، ص 113 - 120 رقم 11509 .