زده شد نزديك بود كه از شدّت درد اقرار نمايد در آن هنگام صداى محمّد بن يونس بن عبد الرحمن را شنيد كه مىگويد : از خدا تقوى داشته باش ! از خدا تقوى داشته باش ! او صبر و تحمّل به خرج داد تا اينكه خداوند متعال فرج و گشايش داد . » « 1 »
* تأليفات او
او تأليفات متعدّدى دارد ، كه برخى تعداد آن را به 94 رساندهاند كه از آنها است : « المغازى ، الكفر و الايمان ، كتاب البداء ، الاحتجاج در امامت ، الحجّ ، فضائل الحجّ ، المتعة ، الاستطاعة ، الملاحم ، يوم و ليلة الصلاة ، مناسك الحج ، الصيام ، اختلاف الحديث ، المعارف ، التوحيد ، النّكاح ، الطّلاق ، الرّضا . » « 2 »
نجاشى آثار و تأليفات او را به چهار واسطه روايت مىكند و گويد نوادر و مقالات او فراوان مىباشد ، چون راويان او متعدّد بودند پس مقالات او نيز با اختلاف آنان ، مختلف مىگردد و گويد ابن ابى عمير ، در سال 217 فوت نمود .
صاحب معجم رجال الحديث چند مورد را در ارتباط با ابن ابى عمير تذكّر دادهاند ، كه قابل عنايت مىباشد :
1 . ابن داود به رجال شيخ نسبت داده است كه محمّد بن ابى عمير را از اصحاب امام صادق و امام رضا ( ع ) شمرده است و اين امر يقينا سهو است چون محمّد بن ابى عمير نام دو شخص است يكى از اصحاب امام صادق ( ع ) است كه در ايّام زندگى امام كاظم ( ع ) فوت نموده است و دوّمى عصر امام صادق ( ع ) را درك نكرده است ولى تا ايام امام جواد ( ع ) حيات داشته است .
2 . از گفتار نجاشى معلوم گرديد كه محمّد بن ابى عمير امام موسى بن جعفر ( ع ) را درك كرده و احاديثى از او شنيده است و اين امر متناقض آن امر است كه او از امام موسى بن جعفر ( ع ) روايت ننموده است ولى ما پيدا نكرديم كه او از امام كاظم ( ع ) مستقيم روايتى نموده باشد ولى او روايات امام كاظم ( ع ) را بهصورت نقل روايت كرده است و صدوق نيز در من لا يحضره الفقيه جزء 2 باب افتتاح سفر با صدقه حديث 783 را از او روايت نموده است .
3 . محمّد بن ابى عمير فروشندهء كلاه شاپورى نيز بوده است .
4 . او فقيهتر از يونس بن عبد الرحمن بوده است .
5 . معروف آن است كه اصحاب ما به مراسيل او سكون و آرامش پيدا نمودهاند ما در مقدّمه كتاب روشن نموديم كه اين سخن اساس و پايه ندارد ، مرا سيل او با ديگر مراسيل موثقين تفاوت نمىكند .
6 . شيخ در كتاب تهذيب از صفوان ابن ابى عمير و جميل بن درّاج و حمّاد بن عيسى و جمعى از اصحاب روايت نموده است كه از امام باقر و امام صادق ( ع ) روايت نمودهاند ( تهذيب جزء 5 حديث 752 باب الذبح ) اين روايت يا مرسله يا تحريفى در آن هست چون هيچكدام از اين راويان نمىتوانند از امام باقر و صفوان و ابن عمير از امام صادق ( ع ) روايت نموده باشد ، بههمانجهت كه گفته شد « 3 » .
66 . تفسير فضل بن دكين [ مستشهد 219 ه ]
فضل بن دكين ، مستشهد 219 ه و نامش عمرو بن حمّاد تميمى كوفى و محدّث حافظ اهل كوفه و از مفسّران قرن سوم هجرى مىباشد .
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث آية اللّه خويى ج 1 ، ص 279 .
( 2 ) معجم رجال الحديث آية اللّه خويى ج 21 ، ص 286 .
( 3 ) معجم رجال الحديث آية اللّه خويى ج 21 ، ص 286 .