مىباشد او در يكى از آباديهاى اطراف كوفه متولّد گرديد و در همانجا مقدّمات و مبادى علوم را فراگرفت و در كبر سنّ به نحو و علوم ادبى پرداخت و در بغداد سكونت گزيد و در رى در هفتادسالگى وفات نمود او مؤدّب و معلم هارون الرشيد و فرزندش امين بود ، وى از نظر نژاد ايرانى است اخبار و گفتگوهاى او با دانشمندان و ادباء فراوان مىباشد .
زركلى صاحب الأعلام مىنويسد : « او تصنيفات و تأليفات متعدّدى دارد : يكى از آنها « معانى القرآن » « المصادر » « الحروف » « القراءات » « النوادر » و « المتشابه فى القرآن » مىباشد . » « 1 »
* صاحب الكنى و الألقاب مىنويسد
ابو الحسن علىّ بن حمزه كوفى بغدادى شيعى مقرى نحوى ، يكى از قاريان هفتگانه ، معلّم محمّد امين پسر هارون الرشيد بوده است و علّامه بحر العلوم ( ره ) گويد : « او قرائت را از حمزة بن حبيب زيّات فرا گرفت نزد وى آمد درحالىكه به كساء پيچيده بود پس حمزه پرسيد كيست اين فرد كه قرائت مىكند ؟ گفتند : كسائى پس اين اسم بر او باقى ماند ، برخى نيز گفتهاند او با كساء و عباى خود احرام بست پس ملقّب به كسائى گرديد « 2 » . برخى گفتهاند رشيد در سال 189 مسافرتى به طوس نمود كه همراه او كسائى و محمّد بن حسن شيبانى فقيه حنفى حضور داشت پس اتّفاقا هر دوى آنها در رى مردند و هارون گفت فقه و عربيّت هر دو در رى مدفون شدند ، و در فهرست ابن نديم نيز آمده است كه كسائى در سال 189 در نبويّه قريهاى از قراء رى از دنيا رفت . » « 3 »
48 . تفسير سفيان بن عيينه [ ت : 189 ه ]
مؤلّف آن ، ابو محمّد سفيان بن عيينه بن ابى عمران ميمون هلالى از كارگزاران خالد قسرى و از مفسّران عالىقدر قرن دوّم هجرى مىباشد .
نجاشى گويد : « او را نوشته و كتابى از امام جعفر صادق ( ع ) مىباشد » « 4 » .
و در رجال طوسى ( ره ) آمده است : « او از اصحاب امام صادق مىباشد » و مىافزايد : « سفيان بن عيينه بن ابى عمران هلالى در مكّه اقامت داشت و در پاورقى افزوده است كه ابن حجر در تقريب التهذيب گفته است : « او در ماه رجب 198 ه در مكّه فوت نمود و درحالىكه 91 سال داشت . » « 5 »
ابن نديم در الفهرست نام تفسير سفيان بن عيينه را مىبرد معلوم مىگردد كه تفسير او در عصر ابن نديم آوازه و شهرت داشته است . « 6 »
صاحب معجم المؤلّفين : نام او را در عداد مؤلّفين آورده است ولادت او را ( 107 - و وفات او را 196 ط 725 - 812 م ) اعلام كرده است و گويد : « ابو محمّد سفيان بن عيينه بن ميمون هلالى كوفى مكّى محدّث ، فقيه در نيمه شعبان در كوفه متولد شد و به جستجوى حديث پرداخت با بزرگان اين علم ملاقات نموده علم وافر و دانش فراوانى اندوخت ، مردم دور او را گرفتند علم اسناد به او منتهى گرديد و از شهرها و بلاد بهسوى او كوچ نمودند از آثار او :
« تفسير القرآن الكريم » است كه بخشى از آن حديث
هامش
( 1 ) الاعلام زركلى ج 4 ، ص 283 او از منابع زير نام برده است : غاية النهايه 1 ص 535 - ابن خلكان 1 ص 330 - تاريخ بغداد ج 11 ، ص 403 - نزهة الألباء 81 - 94 طبقات النحويّين 138 - الذريعة الى تصانيف الشيعة ج 19 ، ص 15 و در آن آمده است كه كتاب ما تشابه من الفاظ القرآن به صورت خطّى در كتابخانه او هست » و علوم القرآن ص 391 .
( 2 ) مشاهير دانشمندان اسلام ج 4 ، ص 132 - 133 .
( 3 ) مشاهير دانشمندان اسلام ج 4 ، ص 133 .
( 4 ) رجال نجاشى ص 190 رقم شناسائى 506 .
( 5 ) رجال طوسى ( ره ) به نقل از معجم رجال الحديث ج 8 ، ص 158 .
( 6 ) فهرست ابن نديم ص 59 چاپ بازرگانى .