منسوب به امام جعفر صادق ( ع ) است كه توسط ابو عبد الرّحمن سلمى تنظيم و اخيرا با كوشش دانشمند گرامى جناب آقاى دكتر پورجوادى از سوى مركز نشر دانشگاهى به سال 1369 چاپ و انتشار يافته است كه در جاى خود بحث و گفتگو و معرفى خواهد شد .
42 . تفسير مالك بن عطيّه [ ت : حدود 160 ه . ق ]
نويسندهء آن ابو الحسن مالك بن عطيه احمسى بجلى كوفى از اصحاب امام صادق ( ع ) او از مفسّران قرن دوّم هجرى مىباشد نجاشى مىگويد : « او فرد ثقه و مورد اعتماد مىباشد و كتابى دارد و از امام صادق ( ع ) نيز روايت مىنمايد كتاب او را جماعتى روايت نمودهاند وجود آن كتاب از احمد بن محمّد بن عمران از ابو علىّ بن همام از حميد از قاسم بن اسماعيل از عيسى بن هشام از خودش روايت نموده است . » « 1 » به اين ترتيب نجاشى با چهار واسطه از او روايت كرده است . شيخ طوسى ( ره ) فرموده است :
« مالك بن عطيّه داراى كتابى است ما با اسناد خويش آن را از احمد بن محمّد بن عيسى از حسن بن محبوب از خودش روايت نمودهايم . » « 2 »
شيخ ، گاهى در برخى از كتابها او را از اصحاب امام سجّاد ( ع ) و گاهى از اصحاب امام باقر ( ع ) و بار ديگر از اصحاب امام صادق ( ع ) شمرده است .
برقى او را از اصحاب امام صادق ( ع ) شمرده است و گويد او از امام صادق ( ع ) مىباشد و احمد بن محمّد از او كامل الزيارات باب 66 را روايت نموده است كه زيارت حسين ( ع ) معادل بارها حجّ مىباشد . » « 3 »
* تفسير آيه شريفه
او از ابو حمزه ثمالى ، و حسن بن محبوب نيز از او تفسير آيهء شريفه سوره يس را روايت نموده است جايى كه خداوند متعال مىفرمايد :
« وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جاءَهَا الْمُرْسَلُونَ »
و اين مورد را در تفسير قمى آورده است .
صاحب معجم رجال الحديث : شرح حال او را به تفصيل آورده است و گويد : « او در اسناد بيش از 96 روايت واقع شده است از امام صادق ( ع ) از ابى حمزه ثمالى ، ابى عبده حذّاء و پدرش ، ابن ابى يعفور و ابان بن تغلب . . . روايت كرده است و ابن رئاب ، حسن بن محبوب ، عبد اللّه بن عبد الرحمن ، عبد اللّه بن قاسم و علىّ بن حكم و محمّد بن سنان از او روايت كردهاند . » « 4 »
43 . ابو جناده سلولى [ حدود 180 ه ]
او حصين بن مخارق بن عبد الرحمن بن ورقاء بن حبشى بن جناده سلولى از مفسّران قرن دوّم هجرى ، جدّ او حبشى و از صحابه پيامبر بزرگوار ( ص ) مىباشد و سه حديث از آن بزرگوار نقل كرده است كه از آنهاست : « على منّى و أنا منه » « 5 » .
شيخ طوسى در رجال خود او را از اصحاب امام صادق و امام كاظم ( عليهما السلام ) مىداند و از او تفسيرى ياد مىكند ولى نام او را حسين بن مخارق ذكر مىكند و از اصحاب امام كاظم ( ع ) و واقفى معرّفى مىكند . « 6 »
« نجاشى معتقد است تفسير او به نام « التفسير و
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 14 ، ص 168 - 172 رقم معرفى 9813 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 14 ، ص 168 - 172 رقم معرفى 9813 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 14 ، ص 168 - 172 رقم معرفى 9813 .
( 4 ) معجم رجال الحديث ج 14 ، ص 168 - 172 رقم معرفى 9813 .
( 5 ) الذريعة ج 4 ، ص 251 .
( 6 ) رجال شيخ طوسى ص 348 .