ابو جميله ، مفضل بن صالح نيز از او روايت مىكنند او روايت گريه آسمان و زمين را بر ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) در كامل الزيارات روايت كرده است . » « 1 »
40 . تفسير روّاسى [ حدود 160 ه ]
ابو جعفر محمد بن الحسين بن ابى ساره معروف به روّاسى زادگاهش كوفه مىباشد و از اصحاب امام باقر ( ع ) و صادق ( ع ) است او سپس همراه پدرش به مصر مهاجرت كرده است او و پدرش از اصحاب و ياران صادقين ( عليهما السلام ) مىباشد او عموزادهء معاذ بن مسلم بن ابى ساره مىباشد و آنان خانوادهء فضل و ادب مىباشند كسائى علوم ادبى و نحو را از معاذ و محمّد فراگرفته است كسائى و فرّاء كرارا در كتابهاى خويش ، از آنان نام بردهاند ابو جعفر محمّد بن حسن روّاسى از افراد موثّق و معتبرى است كه كوچكترين طعن و ايرادى ندارد .
كتابهاى : الوقف و الابتداء - كتاب الهمز - كتاب اعراب القرآن از اوست .
ابو اسحاق طبرى گفته است : كه يحيى بن محمّد بن يحيى نحو و قرائت را از جعفر بن محمّد بن ليث كوفى او هم از ابراهيم بن عبد خصّاف از خلّاد بن عيسى فراگرفته است و از ابو جعفر رواسى تمام كتابهاى او را روايت نموده است . » « 2 »
صاحب معجم رجال الحديث پس از نقل قول نجاشى از كتابهاى او نام مىبرد و گفتار شيخ طوسى ( ره ) را در مورد او نقل مىكند كه او را از اصحاب امام صادق ( ع ) شمرده است . » « 3 »
41 . تفسير عن الصادقين ( ع ) [ حدود 160 ه ]
تفسيرى است گمنام از نظر مؤلّف و نويسنده كه به آن دوران تقيّه و استتار و روزگاران اختناق و فشار منتهى مىگردد نويسندگان امامى با توجّه به سيطره و حاكميّت مخالفان ، نمىتوانستند صريحا اسم خود را اعلام و اظهار نمايند يا افراد خاصّى با توجه به شهرت و شناختى كه از انتساب و وابستگى آنان به ائمّه ( ع ) مىرفته است بيم گرفتارى و واهمهء ايجاد حساسيّت در تشكيلات حكومتى بنى العبّاس وجود داشته است كه مجبور بودند با نام مستعار يا بىنام ، آثار و نوشتههاى خود را تحرير و به مرحلهء نشر برسانند يا دوستان آنها دستبهدست نسخهنويسى و تكثير مىنمودند يكى هم همين نسخه مىباشد .
اين نسخه تفسيرى است نسبتا بزرگ كه در آن تفسير آيات شريفه قرآن از نظر تأويل و تنزيل و ناسخ و منسوخ ، محكم و متشابه ، فضائل سورهها و ثواب قرائت آنها با استناد به روايات راويان موثّق كه از آن دو پيشواى معصوم ( ع ) رسيده است تبيين و تفسير نمودهاند نام مؤلف يا مؤلّفين آن ناشناخته است عالم بزرگوار سيد رضى الدّين علىّ بن طاوس از آن تفسير ، در تفسير « سعد السعود » خويش نام برده است بىآنكه نام گردآورنده يا آورندگان آن را تعيين نموده باشد .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى از اين تفسير تحت شماره 1281 نام مىبرد و در عداد تفاسير شيعه قرار مىدهد بىآنكه به قرن و زمان نگارش آن اشاره كرده باشد ولى مؤلف محترم « مفسران شيعه » آن را در قرن دوّم به ثبت رسانده است نگارنده نيز اين تفسير بىنام و نشان را به مناسبت اسامى آن بزرگواران به نزديك عصر زندگى آن دو بزرگوار ، به عهدهء تاريخ مىسپارد ، البتّه اين تفسير غير از آن تفسير عرفانى
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 16 ص 302 رقم معرفى 11265 .
( 2 ) رجال نجاشى ص 324 رقم 883 .
( 3 ) معجم رجال الحديث ج 15 ص 205 تحت رقم معرفى 10461 .