استقامت در دين و فضلى كه دارد شايسته بود كه آورده باشد جايى كه عامّه و فضلاى آنان با تصريح به تشيّع او باز به علّت فضل و دانش او شرح حال او را آوردهاند علّامه كه بر قول هر فرد شيعه كه جرمى در حقّ او انجام نگرفته باشد اعتماد و وثوق مىورزد در صورتى كه تشيّع اعمش بين هر دو گروه شيعه و سنى پذيرفته شده است . « 1 »
او در سند تفسير علىّ بن ابراهيم قمى قرار گرفته است و او التزام دارد كه جز از افراد موثّق و مورد اعتماد چيزى نقل ننمايد راوى از سليمان در سلسله سندش ابو الحسن عبدى يا قندى مىباشد .
* استاد مطهّرى گويد
« سليمان بن مهران اعمش اصلا اهل رومانه بوده است و در كوفه متولد شده است و در همانجا سكنى گرفته است او شيعه است و علماى تسنّن نيز او را ستودهاند ، اعمش لطيفهگوى معروفى است و داستانهائى از لطائف او نقل مىشود اعمش در حدود 150 ه درگذشت . » « 2 »
« سليمان الاعمش ( 91 - 148 ه - 681 - 768 م ) سليمان بن مهران الاسدى ابو محمّد ملقب به اعمش تابعى مشهورى است كه اصلش از بلاد رى مىباشد ، ولى نشو و نما و وفاتش در كوفه انجام پذيرفته است او عالم به قرآن ، حديث و فرائض بود و حدود ( 1300 ) حديث روايت كرده است . » « 3 »
* زركلى صاحب الاعلام مىنويسد
ذهبى گفته است : « او در علم نافع و عمل صالح سرآمد بود » . و سخاوى گفته است : « هرگز پادشاهان و ملوك در مجلسى حقيرتر و پستتر از مجلس اعمش ديده نشده است او با همه شدّت نياز و فقرى كه داشته است . » « 4 »
سليمان در آن سالى كه ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) به شهادت رسيد به دنيا آمده است ( 61 ه ) و در سال 148 ه از دنيا رفته است .
27 . تفسير سكونى [ ت : 150 ه ]
مؤلّف آن اسماعيل بن مسلم بن ابى زياد سكونى شعيرى از اصحاب امام صادق ( ع ) و از مفسّران قرن دوّم هجرى مىباشد .
ابن النديم در الفهرست تفسير او را آورده است ولى نام او را سكونى زيد بن اسلم گفته است . « 5 »
نجاشى در رجال خود تحت شماره 47 او را معرّفى كرده است و تفسير آيهء شريفهء سورهء نحل را در تفسير قمى ( إنّ اللّه يأمر بالعدل و الإحسان و ايتاء ذى القربى ) از او روايت كرده است . « 6 »
مرحوم ميرداماد در الرواشح او را توثيق مىكند و مىفرمايد « آنچه در بين طلّاب اشتهار پيدا كرده است كه روايت او ضعيف است چون راوى آن سكونى است پايه و اساس ندارد چون اجماع اصحاب ما ، بر توثيق و پذيرفتن روايت از او ، منعقد گرديده است . » « 7 »
صاحب معجم رجال الحديث مىفرمايد :
« إسماعيل بن مسلم ابى زياد در اسناد بيش از 30 مورد از روايات واقع شده است كه عموما از امام صادق ( ع ) روايت مىكند جز يك مورد كه از طريق
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 8 ص 280 - 281 .
( 2 ) خدمات متقابل اسلام و ايران ص 405 .
( 3 ) ريحانة الادب مرحوم مدرّس تبريزى ج 1 ، ص 154 ، چاپ دوّم .
( 4 ) الاعلام ج 3 ص 135 - طبقات ابن سعد ج 6 ص 238 تذكرة الحفاظ و الوفيات ج 1 ص 213 تاريخ بغداد 9 ص 3 الاعلان بالتوبيخ ص 66 .
( 5 ) الفهرست ص 59 چاپ بانك بازرگانى 1346 ش . ق .
( 6 ) رجال نجاشى ص 36 رقم شناسائى 47 .
( 7 ) الرّاشحة التاسعة ص 56 .