برخى از تعاليم و مطالبى است كه از مولايش على ( ع ) فراگرفته بود و آنها را به ابن عبّاس املاء كرده بود .
« كشّى » در رجال خود در شرح حال او مىنويسد :
« وى پس از املاى مطالب تفسيرى ، كيفيّت قتل خود را توسّط ابن مرجانه به او بازگو نموده است ابن عبّاس تصوّر كرده است كه او كهانت دارد و خواسته است مطالب تفسيرى او را نيز بسوزاند ميثم به او سفارش نموده است كه آنها را نگه دارد اگر پيشگوئىهاى او درست از آب درآمد ، آنها را محفوظ دارد و گرنه در آب بشويد ، پس آنچه مىبايست رخ دهد اتّفاق افتاد ، اطمينان و اعتماد ابن عبّاس بيشتر گرديد فاضل مقداد در كنز العرفان نمونههائى از تفسير ميثم را آورده است كه به صورت استدلالى و استنباطى است . « 1 »
صاحب معجم رجال الحديث : ضمن آوردن شرح زندگى او مىفرمايد : « شيخ طوسى ( ره ) او را ضمن ياران على ( ع ) و بار ديگر از ياران امام حسن ( ع ) و بار سوم از ياران حسين ( ع ) آورده است ، برقى او را از اصحاب على ( ع ) و از فرماندهان او نام برده است .
شيخ مفيد او را از خالصترين اصحاب على ( ع ) در عداد فرماندهان او نام برده است . كشّى در رجال خود فرموده است :
« هنگامى كه ميثم را بهسوى قتلگاه مىبردند تا مصلوب سازند فردى به ميثم رو نمود و گفت : از اين امر بىنياز بودى . »
ميثم رو بهسوى او كرد و گفت : « به خدا قسم اين درخت ، جز جهت مصلوب شدن من از زمين نروئيده است و من جز براى اين درخت تغذّى ننمودهام . » « 2 »
صاحب معجم سپس داستان ملاقات او را با امّ السّلمة ( همسر رسول خدا ( ص ) ) نقل مىكند كه در بازگشت با ابن عبّاس برخورد مىنمايد ميثم به ابن عبّاس مىگويد : « هرآنچه خواستى از تفسير قرآن بپرس چون من تنزيل قرآن را پيش على ( ع ) خواندهام و او تأويل آن را نيز به من ياد داده است . »
ابن عبّاس دوات و قلم حاضر ساخت مطالب القائى او را نگاشت سپس از قتل و مصلوب شدن خودش خبر مىداد ابن عبّاس متغيّر شد و مطالب فوق را ايراد ساخت از نقل محمد بن يعقوب مشخّص مىگردد كه تقيّه بر ميثم تمّار ممنوع نبوده است چون او با سند خود از محمّد بن مروان روايت نموده است كه امام صادق ( ع ) به من فرمود : كه آيهء شريفهء
( إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ )
در مورد عمّار و اصحاب او نازل شده است . « 3 »
بنابراين انتخاب ترك تقيه از او نوعى ايثار و فداكارى در راه دين و ترجيح آخرت بر اين دنيا عافانى بوده است .
كشّى گفته است : « عقيقى روايت نموده است كه امام باقر ( ع ) شديدا علاقه و محبّت فراوانى به ميثم داشت چون او مؤمن شكرگزار در برابر نعمت خدا و فرد صبور و پايدار در شدّت و بلايا بود . » « 4 »
او در سال 60 هجرى به همان وضع و ترتيبى كه مولايش على ( ع ) خبر داده بود به فيض شهادت نائل آمد .
4 . جابر بن عبد اللّه انصارى [ ت : 74 ه ]
جابر بن عبد اللّه انصارى يكى از بزرگان صحابه و از
هامش
( 1 ) كنز العرفان تأليف عالم بزرگوار فاضل مقداد با تصحيح و تقديم نگارندهء سطور چاپ دفتر نشر نويد اسلام به سال 1380 ه . ش ، اين كتاب هماكنون مورد استفاده فضلاء و دانشجويان علوم قرآنى دانشگاهها مىباشد .
( 2 ) معجم رجال الحديث ، ج 19 ، ص 95 تا 102 .
( 3 ) اصول كافى جزء 3 ، باب التقيّة حديث 15 .
( 4 ) معجم رجال الحديث ج 19 ، ص 94 - 102 .