التنزيل ، كتاب التفسير ، كتاب تفسير او از صحابه ، كتاب القراءات ، كتاب الناسخ و المنسوخ . . .
مىباشد . « 1 »
داودى گويد : « او پسر عموى پيامبر خداست او را تفسيرى است و مجاهد از او روايت مىكند و حميد بن قيس هم ، از مجاهد روايت مىكند . » « 2 »
* روش تفسيرى او
او در فهم آيات و كلمات قرآن از كلمات و سخنان ادباء و شعراء دوران جاهلى نيز بهره گرفته است مشهور است بيش از 200 شعر مورد بهرهبردارى او قرار گرفته است . »
* نمونههاى تفسيرى
اخرج عن طريق مجاهد عن ابن عبّاس قال : « كنت لا ادرى ما فاطر السموات حتّى أتانى اعرابيّان يختصمان فى بئر ، فقال احدهما انا فطرتها اى : انا ابتدأتها . » « 3 »
عن ابن عبّاس قال ما كنت ادرى ما قوله تعالى :
« ربّنا احكم بيننا و بين قومنا بالحقّ ، حتى سمعت قول بنت ذى يزن يقول أفاتحك تريد أخاصمك و اخرج من طريق مجاهد عن ابى عباس قال ما كنت ادرى ما السفلى و لكنّى اظنّه الزقّوم .
عن ابن عبّاس فى قوله تعالى : « يوقنون قال يصدقون - يعمهون - يتمادون - مطهرة : من القدر و الأذى الخاشعين المصدقين بما انزل اللّه و فى ذلكم بلاء : در الاتقان بيش از 300 مورد در اوّل قرآن تا پايان آورده است .
عكرمه عن ابن عبّاس قال كلا لان اعلمه الّا اربعا - غسلى ، حنانا لداه - رقم .
سيوطى در « الإتقان » مىنويسد : « در مورد قول پروردگار جايى كه مىفرمايد : لقالوا إنّما سكّرت أبصارنا ( الحجر ، آيهء 15 ) از طريق ابن عباس نقل كرده است سكّرت يقين سدّت و گاهى ادامه نقل شده است كه ( اخذت ) الاتقان ، ج 2 ، ص 1217 . »
* نمونههاى ديگر
روايت شده است كسى به حضور ابن عمر رسيد و از او در مورد ان السموات كانتا رتقا فقضاهما ( سوره انبياء آيه 30 ) پرسش نمود عمر گفت : به سراغ ابن عبّاس برو هرچه گفت به من هم بازگو نما .
ابن عبّاس گفت : آسمانها بسته بودند و بارانى نمىباريد و زمين رتق بود چيزى نمىروياند پس خداوند آن را با بارش و و زمين را با رويش فتق و بازگشود آن فرد به سراغ ابن عمر آمد و خبر داد ، وى گفت : قبلا گفتم ابن عبّاس چه جرأتى بر تفسير قرن دارد و هماكنون مىگويم : او صاحب علم و دانش در تفسير مىباشد . « 4 »
* وفات او
عبد اللّه بن عباس پس از عمرى تلاش و كوشش در راه احياى مواريث رسالت در سال 68 ه در طائف درگذشت .
3 . تفسير ميثم تمّار [ مستشهد 60 ه ]
ميثم بن يحيى تمّار ( خرمافروش ) اهل كوفه از خواصّ مولى امير المؤمنين على ( ع ) و يكى از تربيتيافتگان مكتب مبارز علوى مىباشد .
او در علم تفسير ، كتابى دارد تفسير او محتوى
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 242 ، تصحيح آية اللّه شبيرى .
( 2 ) طبقات المفسرين ، داودى ص 239 .
( 3 ) الإتقان ج 1 ، ص 245 چاپ دار الكتب الاسلاميّة ص 1407 .
( 4 ) مناهل العرفان فى علوم القرآن ، زرقانى ج 1 ، ص 343 ، چاپ بيروت .