العاجل و تركنا الأجل . » « 1 »
« آيا مىدانيد چرا زندگى دنيا را بر آخرت مقدّم داشتيم ؟ چون دنيا حاضر و نقد است و زيبائيها و گوارائيهايش را بر ما آماده ساخته است ولى آخرت از ما غايب و غير مرئى است پس نقد را گرفتيم و نسيه را رها نموديم . »
* وفات او
صاحب شذرات الذهب درگذشت او را در حوادث و وقايع سال 32 ه آورده است و دربارهء او مىنويسد : « او يكى از قاريان چهارگانه و از پيشگامان در پذيرش اسلام و از دانشمندان و علماى صحابه بود » او دو هجرت انجام داد و به سمت دو قبله نماز گزارد و پيامبر خدا ( ص ) او را به بهشت بشارت داد و از يادگارهاى او است « هيچكدام از شما از خودش جز در مورد قرآن ، چيزى نپرسد اگر قرآن را دوست دارد پس خدا را دوست مىدارد و اگر قرآن را دشمن مىدارد ، پس خدا را دشمن مىدارد . » « 2 »
2 . ابن عبّاس صحابى ( فارس قرآن ) [ م 68 ه . ق ] « 3 »
مفسّر بزرگ قرآن ، عبد اللّه بن عبّاس بن عبد المطلّب بن هاشم بن عبد مناف ، پسر عموى پيامبر عاليقدر اسلام ( ص ) و يكى از فارسان نامدار صحنهى قرآن مىباشد سه سال قبل از هجرت در مكّه متولّد گرديد و در جوار عنايت مقام شامخ رسالت ( ص ) و در پرتو فيض مقام عالى ولايت ، به رتبت والائى از معارف عاليهء قرآنى ، نائل آمد .
با اينكه او سيزده سال بيشتر عصر رسالت را درك نكرده است ولى بيشترين بهرهء علمى را در اين سنين آغازين زندگى ، از محضر پيامبر بزرگوار ( ص ) و مكتب تفسيرى على ( ع ) برده است و در زمينهء تفسير آيات ، رواياتى متعدّدى را از پيامبر عاليقدر ( ص ) و مقام شامخ ولايت على ( ع ) كسب كرده است .
شيخ طوسى و برقى از علماى رجال او را از اصحاب و ياران شمردهاند و تصريح دارند كه او از پيامبر خدا ( ص ) روايت كرده است و گفتهاند كه عطاء بن ابى رباح نيز تفسير را از او گرفته است » . و مىافزايد : او از اصحاب على و حسنين ( ع ) نيز مىباشد .
مرحوم علّامه حلّى ( ره ) در كتاب الخلاصة ضمن بازشمارى او از اصحاب ، تجليل شايستهاى نيز از او به عمل آورده است و گويد : « او مشمول دعاى مستجاب پيامبر اسلام قرار گرفت جايى كه فرمود :
« اللّهمّ فقّهه في الدّين و انتشر منه » « 4 »
* ترجمان قرآن
دانش وسيع و علم سرشار اسلامى و اندوختههاى فراوان تفسيرى او ، موجب گشته است كه او را با اوصاف و تمجيدهائى مانند : « ترجمان قرآن » ، « حبر و دانشمند امّت » « صدر المفسّرين » « فارس قرآن » اعلم الناس » . . . تعبير و توصيف نمايند .
اهل نظر و تحقيق او را وارث معارف پيامبر خدا معرفى نمودهاند و دعاى رسول خدا ( ص ) در مورد او نقل كردهاند كه : « اللّهم فقّهه فى الدّين و علّمه التأويل . . . » .
خدايا او را فقيه در دين و عالم و آشنا با تأويل قرآن قرار بده . » « 5 »
پيدا است كه دعاى پيامبر اسلام در حقّ او مستجاب و پذيرفته شده است چون تعداد كثيرى از
هامش
( 1 ) تفسير قرطبى ج 20 ، ص 23 و فى تفاسير أخرى أيضا .
( 2 ) شذرات الذّهب وقايع سال 302 .
( 3 ) سفينة البحار ج 2 ، ص 150 ، و فيه « لكلّ شىء فارس ، و فارس القرآن ابن عبّاس » .
( 4 ) معجم رجال الحديث ج 10 ، ص 229 ، رقم 6943 .
( 5 ) الفهرست ابن نديم ، ص 51 .