داشت ) و 55 بار « سريّه » ( جنگهايى كه با فرماندهى يكى از اصحاب ، سپاه اعزام مىفرمودند ) كه آخرين واقعه ، جنگ حنين بوده است .
فقهاء و خود متوكّل از شنيدن اين پاسخ ، سخت به تعجّب و شگفتى افتادند ، متوكّل اموال قابل توجّهى به حضور امام ( ع ) فرستاد ، ولى امام از پذيرفتن آنها امتناع ورزيد ، فرمود : اين يك نذر واجب است در هر موردى كه خود خواستيد تصدّق نمائيد . » « 1 »
( البتّه برخى در مقام تضعيف اين حديث گفتهاند درست است جنگهاى آن حضرت و مسلمانان ، 83 مورد بوده است ولى مسلمانان چندين بار ، شكست خوردهاند و مشمول نصرت الهى نشدهاند .
در پاسخ اين تضعيف نيز مىتوان گفت : نصرت الهى ، يك نوع نصرت و يارى مطلق نيست ، بلكه نصرت و يارى نسبى است در همان شكستها و عدم پيروزيها نيز ، نوعى نصرت همراه بوده است به حدّى كه مسلمانان به آخرين حدّ از شكست عجز و ضعف ، كشانده نشدهاند ) .
2 . برترى علم و فضيلت :
صحبت از يك جوان فاضلى بود كه در مباحثه و مناظره ، يكى از مخالفين را سر جاى خود با كمال شرمندگى نشانده است . امام ( ع ) مشتاق ديدار و زيارت اين جوان بود روزى كه با جمعى از بزرگان علوى و شخصيّتهاى برجستهى بنى هاشم ، جلوس نموده بودند خبر ورود اين جوان را دادند امام ( ع ) او را به بغل دست خود دعوت كرد ، و در كنار خويش در صدر مجلس جاى داد ، اين عمل بر سادات و مشايخ علوى ، سخت گران آمد به حدّى كه نتوانستند خوددارى كنند و در همان مجلس لب به اعتراض بازگشودند و علنا انتقاد نمودند . . . امام هادى ( ع ) : در پاسخ اعتراض آنان فرمود :
إيّاكم ان تكونوا من الّذين قال اللّه تعالى : ا لم تر الى الّذين اوتوا نصيبا من الكتاب يدعون الى كتاب اللّه ليحكم بينهم ، ثمّ يتولّى فريق منهم و هم معرضون « 2 » آيا شما به داورى قرآن مجيد حاضر هستيد كه ميان ما قضاوت نمايد ؟ آيا قرآن نمىفرمايد : « هنگامى كه وارد مجلسى شديد براى همديگر جا باز نماييد تا خداوند گشايشى ، در حقّ شما انجام دهد . در پايان آيه قرآن مىفرمايد :
خداوند درجات افراد باايمان را بالا مىبرد ، و آنان كه بهرهاى از علم و دانش دارند داراى درجات و مراتب بالاتر خواهند بود . « يرفع اللّه الّذين آمنوا منكم و الّذين اوتوا العلم درجات » . « 3 »
خداوند متعال در اين آيه شريفه افراد باايمان را بر ديگر افراد ، و دانشمندان را خصوصا بر عموم افراد ، ترجيح و برترى داده است . آن احتجاجات و استدلالهائى كه اين جوان با مخالفين و معاندين ، انجام داده است ، شرف و فضيلتش ، از هر نسب و شرف برتر و بالاتر است . . . » .
3 . سؤالات يحيى بن اكثم :
علىّ بن ابراهيم قمّى در تفسير خود نقل نموده است : كه يحيى بن اكثم با موسى برادر امام هادى ( ع ) ، سؤالاتى را مطرح ساخته بود كه او از برادرش امام هادى ( ع ) بپرسد و پاسخهاى امام ( ع ) اينچنين بود :
1 . ازدواج مردان و زنان :
نخستين سؤال اين بود كه خداوند در آيه شريفه در وصف اهل بهشت مىفرمايد :
أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَ إِناثاً وَ يَجْعَلُ مَنْ يَشاءُ عَقِيماً إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ
. « 4 » خداوند مردان و زنان را به تزويج هم در
هامش
( 1 ) مناقب ابن شهرآشوب .
( 2 ) سورهء آل عمران آيه 23 .
( 3 ) سوره المجادله آيه 11 .
( 4 ) سورهء الشورى آيه 50 .