1190 . ترجمه مواهب عليّه حسينى [ م 910 ه . ق ]
مترجم آن ، كمال الدّين حسين بن على كاشفى ، معروف به حسين واعظ سبزوارى يكى از دانشمندان و كاوشگران معارف قرآنى در قرن دهم هجرى مىباشد .
سبك ترجمهء او چنين است ، كه ترجمهء توضيحى مفصّلى را بدون عبارت عربى ، مىآورد .
تاريخ نگارش اين ترجمه سال 899 هجرى مىباشد . نويسندهء آن از دانشمندان شيعى امامى است . اين كتاب با تصحيح و مقدّمهء و تعليقات سيّد محمد رضا جلالى نائينى ، در 4 مجلّد به سال 1317 ه . ش ، از سوى انتشارات اقبال در تهران چاپ و انتشار يافته است و در پاكستان نيز ، همراه با ترجمه شاه ولىّ اللّه دهلوى ، توأم با قرآن مجيد ، انتشار يافته است . « 1 »
1191 . ترجمهء الدّر النظيم سكّاكى [ زنده در 926 ه . ق ]
مترجم آن ، احمد بن محمد طبسى سكّاكى ، يكى از اعيان قرآنى اماميّه در قرن دهم هجرى مىباشد .
صاحب الذّريعة مىگويد : « احمد سكّاكى ، اين كتاب را به امر سلطان وقت به فارسى ، ترجمه كرده است . سكّاكى معتقد است ، كه بسمله جزء سوره است ، مگر در سورهء برائت و در پايان مىنويسد :
عبد العلى بيرجندى ، اين كتاب را شرح كرده است و اين ترجمه مبتنى بر اين شرح است . » « 2 »
1192 . ترجمة الخواصّ زوارهاى اصفهانى [ زنده در 946 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ابو الحسن علىّ بن حسن زوارهاى اصفهانى ، يكى از اعلام تفسيرى شيعه ، در قرن دهم هجرى مىباشد .
ابو الحسن زوارهاى ، يكى از علماى نامى شيعه در قرن دهم مىباشد ، در اين تفسير توجّه خاصى به آيات نازله در شأن حضرت على ( ع ) مبذول شده است . وى ابتدا آيات قرآنى را مىآورد بعد ترجمهء آنها را به فارسى ذكر مىكند و در پارهاى از موارد آيات را تفسير مختصرى نيز مىنمايد . ايشان تفسير خود را با توجّه به تفسير « المواهب العليّة » واعظ كاشفى ، تنظيم نموده است .
اين ترجمه ، در اغلب كتابخانههاى معتبر جهان ، يافت مىشود . « 3 »
1193 . ترجمهء المواهب العليّة نخجوانى [ م 982 ه . ق ]
مترجم آن ، ابو الفضل محمد بن ادريس بن حسام الدّين نخجوانى بدليسى ، يكى از اعيان تفسيرى شيعه ، در قرن دهم هجرى مىباشد . ترجمهء او از تفسير « المواهب العليّة » تأليف حسين بن على بيهقى كاشفى معروف به واعظ كاشفى ، مىباشد و نسخهء خطى آن ، در كتابخانهء خديو مصر ، تحت شماره ن خ ا ن ع 8506 و كتابخانهء دانشگاه لوسآنجلس آمريكا ، تحت شماره 49
B
و دار الكتب القوميّه قاهره ، تحت شماره 1 - م تفسير و كتابخانهء خسرو پاشا سليمانيّه واقع در استانبول ، تحت شماره 6 موجود مىباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) دائرةالمعارف تشيّع ، ج 4 ، ص 215 .
( 2 ) كتابنامه بزرگ قرآن ، ج 4 ، ص 1511 ، به نقل از منابع :
معجم مخطوطات الشيعة حول القرآن ، ص 27 و 172 و 174 - فهرست مخطوطات مكتبة الإمام الحكيم العامة ، ج 1 ، ص 115 و ديگر منابع .
( 3 ) كتابنامه بزرگ قرآن كريم ، ج 4 ، ص 1508 - 1509 ، به نقل از منابع : دليل المخطوطات حسينى ، ص 222 ؛ اعيان الشيعة ، ج 8 ، ص 86 و 368 ؛ ايضاح المكنون ، ج 1 ، ص 281 ؛ ريحانة الأدب ، ج 2 ، ص 135 - هدية الأحباب ، ص 166 ؛ روضات الجنات ، ج 4 ، ص 376 و ديگر منابع كه در منبع فوق معرّفى شده است .
( 4 ) كتابنامه بزرگ قرآن كريم ، ج 4 ، ص 1504 ، به نقل از -