آنان توانستند با استفاده از آن روش تعليم قرآن را عمومى سازند و در بين ملل ديگر نيز ترويج نمايند .
البتّه جهانى و جاودانى ، قرآن كه در متن آن آمده است ، ايجاب و الزام مىنمايد كه به تمام زبانهاى زندهء دنيا ترجمه و ارائه گردد .
1182 . قرآن قدس [ 250 تا 350 ه . ق ]
ترجمهء نسبتا كاملى از قرآن مجيد مىباشد ، كه نسخهء خطى آن در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، نگهدارى مىشود .
مترجم آن ناشناخته است ، زيرا در آغاز آن از اوّل سوره فاتحة الكتاب تا پايان آيه 212 سورهء بقره و در پايان آن از اوايل سورهء الضحى به بعد افتادگى دارد و تاريخ نگارش آن نيز نامعلوم است . خط عربى اين ترجمه ، « كوفى متحوّل » است . زبان آن پهلوى گراينده به پارسى درى و اصول عقايد جارى در آن ، اعتزالى يا شيعى امامى مىباشد . اين كتاب ، با تصحيح علمى و انتقادى آقاى دكتر على رواقى ، در سال 1405 ه . ق در دو جلد بزرگ و نفيس ، در تهران چاپ و منتشر شده است .
1183 . ترجمهء قرآن موزه پارس [ قرن 5 ه . ق ]
اين ترجمه ، از مترجمى ناشناخته احتمالا مربوط به اوايل قرن پنجم هجرى مىباشد . از آغاز سورهء مريم تا پايان سورهء الناس مىباشد . ترجمهء واژهء به واژه قرآن مجيد بدون متن عربى است . اين ترجمه ، نيز به كوشش آقاى دكتر على رواقى ، به سال 1355 ه . ش ، از سوى بنياد فرهنگ ايران ، در تهران به چاپ رسيده است .
1184 . ترجمه ابو الفتوح رازى [ اوايل قرن 6 ه . ق ]
مترجم عاليقدر آن ابو الفتوح حسين رازى مىباشد ، كه احتمالا ميان سالهاى 480 تا 520 مىزيسته است . نام اصلى اين تفسير روض الجنان ، و روح الجنان است . شيوهء وى در ترجمه ، چنان است كه يك يا چند آيه را مىآورد و در ذيل آيات ، به ترجمهء واژه به واژهء آن مىپردازد .
ترجمه و تفسير ابو الفتوح بارها به چاپ رسيده است و چاپ نسبتا خوبى از آن به كوشش علّامه شادروان حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى ، [ متوفى 1393 ه . ق ] ، در 12 جلد ، از سوى كتابفروشى اسلامى در تهران ، انتشار يافته است . اما بهترين طبع و تصحيح انتقادى آن ، به كوشش آقايان دكتر محمد جواد ياحقى و دكتر مهدى ناصح ، از سوى بنياد پژوهشهاى مشهد ، در 20 مجلّد انتشار يافته است « 1 » كه شرح آن گذشت .
1185 . ترجمه و تفسير قرآن كمبريج [ تحرير 628 ه . ق ]
ترجمه و تفسير قرآن مجيد ، ( نسخه محفوظ در دانشگاه كمبريج ) ، تفسير فارسى است با ترجمهء ادبى و استوار و تفصيلى از نويسندهء ناشناخته ، كه به [ سال 628 ه . ق ] ، نگارش يافته است . اين تفسير در دو جلد قرار دارد .
جلد اول از سورهء مريم تا صافات ، جلد دوم از سورهء صافات تا سورهء ناس به تصحيح آقاى دكتر جلال متين ، به سال 1349 ش ، از سوى بنياد فرهنگى ايران ، در تهران انتشار يافته است . « 2 »
هامش
( 1 ) در كتابخانهء نگارنده يك دوره از تفسير ابو الفتوح رازى در پنج مجلّد رحلى ، چاپ عهد مظفّرى و رضاخانى موجود مىباشد كه در سال 1323 ه . ق در مطبعهء مجلس به چاپ رسيده است . بر اين تفسير شرح حال مؤلّف نيز به قلم مرحوم قزوينى افزوده شده است كه چاپ خوب و نفيسى مىباشد .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 214 .