« سر عاشقان چو بداد جان * شده از جهان بسوى جنان « 1 » »
- 1294
( روضات الجنان ، ج 2 ، ص 644 - تكمله و استدراك شادروان سلطان القرائى . )
محمود شيخ الاسلام تبريزى
حاج ميرزا محمود آقا شيخ الاسلام تبريزى فرزند ميرزا على اصغر طباطبايى « 2 » تبريزى از اكابر علماى اوايل سدهء چهاردهم ه ق . است .
وى شب 16 رمضان سال 1240 در تبريز پا به عرصهء هستى نهاد و تحصيلات مقدماتى خود را در مولد خود فراگرفت و بعد به نجف اشرف مسافرت كرد و در خدمت اساتيدى مثل شيخ مرتضى انصارى ، شيخ محسن ، شيخ مشكور ، شيخ مهدى آل كاشف الغطا و آخوند ملا محمد ايروانى تلمذ نمود . مؤلف « علماى معاصرين » قول محمد بن عبد الكريم موسوى تبريزى را چنين نقل مىكند :
« اقل محمد بن عبد الكريم موسوى تبريزى شهير به مولانا تاريخ 1309 ه ق . با حضرت حاج ميرزا محمود شيخ الاسلام به نجف اشرف حركت كرديم و آن مرحوم در سال 1310 عازم بيت اللّه الحرام شده بعد از فراغ از اعمال به رحمت حق پيوست . » ص 42 .
روانشاد حسن قاضى طباطبايى در مقالهيى كه در نشريهء دانشكدهء ادبيات و علوم انسانى تبريز نوشته مسجد شيخ الاسلام واقع در خيابان دارايى تبريز را از آثار او معرفى كرده و افزوده است كه ميرزا محمود پس از فوت پدرش به منصب جليل شيخ الاسلامى آذربايجان منصوب گشت و فرمان شيخ الاسلامى او به سال 1282 ه ق . از طرف ناصر الدّين شاه صادر گرديد .
اصل اين فرمان در موزهء تبريز محفوظ و عينا در نشريهء مذكور منقول است .
وى در فقه و اصول و تفسير حديث و ادبيات و ساير علوم متداول بر همگنان تقدم داشت ولى از قدردانى همشهريان محروم و عزت را در گوشهنشينى و عزلت يافته بود .
هامش
( 1 ) - بيت اخير در شعر مرحوم ميرزا محمود چنانكه مىبينيم شامل ماده تاريخ و مجموع آن به حساب جمل 1414 است . چون ملفوظ ( « سين » در لفظ « سر عاشقان » كه گويا مراد از جان بر سبيل ايهام همان و در حساب صد و بيست است از جمع مذكور وضع شود كاشف از سال فوت صاحب ترجمه و حاصل 1294 خواهد شد . ( استدراك شادروان سلطان القرائى ) .
( 2 ) - ترجمهء او در تاريخ دارالسلطنهء تبريز ( نادر ميرزا ) آمده است .