آزاد در مقدمهء خزانهء عامره گويد « جميع تذكرهنويسان متأخر در تحرير احوال شعراء اقدم القدماء عيال اويند » و در حقيقت اگر لباب الالباب بدست ما نرسيده بود ، تراجم جماعتى كثير بل اكثر از شعراء متقدمين به كلى از ميان رفته بود ، و الآن ابدا اسمى و رسمى از ايشان باقى نمانده بود ، ملاحظه بكنيد تذكرهء دولتشاه را كه به گمان خويش اولين تذكرهايست كه نوشته شده است ، و مقايسه كنيد آن را با لباب الالباب خواهيد ديد كه اغلب شعراء متقدمين بخصوص معاصرين صفاريه و سامانيه و غزنويه كه تراجم ايشان در لباب مذكورست ، به كلى از دولتشاه فوت شده است ، و حتى اسم ايشان را نيز نشنيده بوده است كه بطور استطراد نامى از ايشان ببرد ، و تراجم آنهايى را نيز كه ذكر نموده است ، غالبا طرف وثوق نيست و مشوبست بحكايات بىمأخذ و افسانهها و اكاذيب و مجعولات و نحو آن ، بارى هرچه در باب اهميت و قدر لباب الالباب بگوييم باز حق آن را ادا نتوانيم نمود ، و همينقدر براى اشارهء اجمالى كافيست » .
« امّا تاريخ تأليف لباب الالباب ظاهرا در سنة 618 است ، به جهت اينكه در ( ص 104 ) دومرتبه ذكر سنهء 617 را مىكند بهنحوىكه تقريبا تعيين مىشود كه سال 617 سال حاضر نبوده بلكه از سنوات ماضيه بوده است ، و از طرف ديگر در ( ص 50 ) مىگويد « ملك يمين الدّين بهرام شاه كه اين ساعت ممالك سجستان در ضبط اوست » ، و چون مدت حكمرانى يمين الدّين بهرام شاه بن تاج الدّين حرب در سيستان از سنهء 612 تا 618 بوده است ، پس معلوم مىشود كه تأليف كتاب مؤخر از سنهء 618 نيز نبوده است . اشكالى كه هست در ( ص 43 ) سلطان علاء الدّين محمد خوارزمشاه را اينطور دعا مىكند « اعلى اللّه شأنه » و واضحست كه وفات محمد خوارزمشاه در سنهء 617 است ، ولى بايد دانست كه در آن سنوات بواسطهء تلاطم امواج فتن در تمام ممالك اسلاميه بسبب فتنهء مغول تا مدتهاى مديد بعد از وفات سلطان محمد خوارزمشاه حال وى باغلب مردم مشتبه بود ، و كس نمىدانست كجاست و زنده است يا مرده . ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغة گويد تا هفت سال بعد از مرگ او غالب مردم يقين داشتند كه زنده است و متواريست ، و البتّه عوفى نيز مثل ساير مردم به همين
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 79
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٧٩