سلطان جانى بيگ كه از ملوك شيبانيّهء ماوراءالنهرند ( 906 - 1007 ه ) و اين اسفنديار در حدود ( 990 ه . ) زندگى داشت ، آغاز گرديده و مىنويسد :
« در سنهء تسعين و تسعمائه ( 990 ه . ) در بلدهء بهشت آيين اندگان ( از قراى فرغانه ) شروع در نوشتن اين نسخهء سخن بند كرده شده بود « 1 » ، ليكن بشرف تمامى در مملكت هندوستان در عهد پادشاه جمجاه . . . جلال الدّين محمد اكبر پادشاه غازى رسيد » « ص 11 » .
بهطورىكه بقائى در ( ص 371 ) مجمع الفضلاء گويد : « در تاريخ 995 در بلدهء تاشكند در سير بود » و بعد از آن به قرارى كه در ( ص 270 ) اين نسخه واردست : « در همين سال 995 ه . از فرغانه به هند آمد ، و ازين پديد مىآيد كه وى مرد گردنده و جهانبينى بوده ، و در قصيدهيى كه در به دو كتاب بمدح سلطان اسفنديار سروده بسفرهاى خود اشاره كند . . . »
« منقول از مقالهء آقاى عبد الحى حبيبى دانشمند معاصر افغانستان در مجله راهنماى كتاب سال 3 شمارهء 4 » .
« ملا عبد الباقى نهاوندى كه كتاب گرانقدر خود مآثر رحيمى را در 1025 ه .
بپايان برده است ، در ترجمهء اين شاعر تذكرهء ديگرى هم بوى منسوب داشته است بدين شرح :
ترجمهء مؤلف :
« خواجه عارف بقائى در عارف الآثار كه از مصنفات اوست گويد : « تولد من در بخارا واقع شده ، و از شاگردان ملّا مشفقى بخارىام ، و مدتها در ماوراءالنهر در ملازمت سلاطين اوزبكيّهء آنجا مىبودم ، و بتاريخ تسع و سبعين و تسعمائه ( 979 ه . ) ديدهء رمد ديدهء او از سواد هندوستان منوّر شده و در ولايت اوريسه و بنگاله مىبوده
هامش
( 1 ) - استاد سعيد نفيسى در مقدمهء ديوان رشيد وطواط ( ص 16 ) نام مؤلف را « محمد عارف لقايى » و سال شروع بتأليف را « 996 » نوشتهاند و هر دو خطاست .