آن نسخه ، نسخهء ديگرى براى استاد سعيد نفيسى تهيه كردهاند » « 1 » .
و اين با آنچه كه آقاى حبيبى مرقوم داشتهاند مغايرت دارد .
مجمع النفائس تأليف سراج الدّين عليخان آرزو گواليارى در 1164 ه . ق .
تذكرهء عموميست مشتمل بر تراجم مختصر و منتخبات مفصل در حدود چهل هزار بيت از شعراى قديم و جديد از ابو يزيد بسطامى تا محمد اشرف يكتاى كشميرى ، و تعداد شعراى آن در فهرست بانكىپور 1735 و بقول اشپرنگر 1419 نفرست .
خان آرزو در سبك و سياق هندى شعرشناس و نقاد بوده و بسليقهء خود دربارهء صاحبان تراجم اظهار نظر كرده و گاهى خود را مجاز در دخل و تصرف اشعارشان دانسته و نوشته است كه هرگاه چنين مىگفت بهتر بود ، و با اينكه در ذيل نام خود نزديك بهفتصد بيت شعر آورده بازهم در ذيل اشعار ديگران بسيارى از اشعار خود را نقل كرده است .
تراجم معاصران كه قسمت اساسى و اصيل اين تذكره است بالنسبه مفصّلترست .
مآخذى كه در ديباچهء مجمع النفائس ذكر كرده عبارتست از : تحفهء سامى ، عرفات العاشقين ، تذكرهء نصرآبادى و كلمات الشعراى سرخوش . ولى در مورد شعراى سلف بطور كلّى و دربست از تذكرههاى عرفات و نصرآبادى استفاده كرده است .
نثر كتاب ساده ولى بسياق هندى است .
آغاز : « بسمله ، حمد صانعى كه زبان قلم و قلم زبان را بتحرير و تفسير كلمات فصحا به مقتضاى السنة الحق اقلام الحق موفق گردانيد . . . »
هامش
( 1 ) - تذكرهنويسى فارسى در هند و پاكستان ، ( ص 109 - 114 ) .