شهسوار . با وجود آنكه با فقير آرزو چندان اخلاص ندارد « 1 » ، درين بىكسىها كه هجوم آورده ، آنقدر عطوفت فرموده كه از حيّز تقرير و تحرير بيرونست ، اشعارش با كمال سلاست و بلاغت اكثر تتبّع بابا فغانى است ، بلكه اگر به چشم دقت نظر كرده آيد ، چاشنى كه در كلام اوست در شعر بابا نيست ، زيراكه اين همه مقدمات تصوف بابا را كم دست داده ، چنانچه بر آگاه بعد مطالعه ظاهر مىگردد ، و تذكرهء متقدم و متأخر نيز نوشته ، قريب بچهل هزار بيت ، نهايت مضبوط و مربوط ، و فقير آرزو را بعد نوشتن اين نسخه ، تذكرهء مذكور به نظر آمد ، و الّا اين همه دردسر نمىكشيد ، ليكن واقع اينست كه اذواق مختلف است ، بههرحال انتخاب كليّات واله مذكور قلمى مىگردد » انتهى كلامه .
مؤلف گويد : خان مذكور چون بعزم هندوستان از ايران به لاهور رسيد ، شاه آفرين بقيد حيات بود ، استدعاى ملاقات كرد ، شاه مرحوم ابا نمود كه فقرا را با مردم
هامش
( 1 ) - خان واله نسبت به خان آرزو بىارادتى نكرده و ترجمهاش را در رياض الشعراء چنين آورده است :
« سراج الدّين عليخان آرزو وطنش گواليارست ، و سلسلهء نسب او به شيخ محمد غوث گواليارى رحمه اللّه كه از متأخرين مشايخ هندوستان بوده مىرسد . در اوايل شباب تحصيل علوم نموده ، وارد دارالخلافهء دهلى شد ، و تا حال تحرير همينجا توطن دارد . امرا و اعاظم دولت پيوسته در حرمت و مراعات او اهتمام مىورزند ، و او با كمال بىاعتنايى و وارستگى بسر مىبرد ، و در ادادانى و بديههسنجى و بذلهگويى و ديگر صفات حميده امير خان مرحوم ( انجام تخلص ) كه مسلم روزگار بود ازو حساب برمىداشت . ديوانش قريب به سى هزار بيت است . در ترتيب نظم طبعى بقدرت دارد . از ديوان شيخ محمد على حزين قريب به پانصد بيت نامربوط و محل ايراد برآورده ، چنانچه قسمتى از آن در ضمن احوال شيخ مزبور قلمى خواهد شد . اين چند بيت او راست . . . الخ » .
آقاى دكتر نقوى پاكستانى در كتاب « تذكرهنويسى فارسى در هند و پاكستان » ( ص 308 ) نوشته است كه واله داغستانى شرح حال خان آرزو را بقلم نياورده است ، و اين شرح حال كه نقل شد خلاف گفتهء او را نشان مىدهد .