تذكرهء خسروى از محمد قلى ميرزا بن فتحعلى شاه متخلص به خسروى و ملقب به ملكآرا در نيمهء اول قرن سيزدهم
تذكرهء عموميست كه در ذكر احوال متقدمين و متأخرين سمت تأليف يافته و نخست محمود ميرزاى قاجار برادر مؤلف در گلشن محمود و پس از وى مميز در تذكرهء خود از آن نام برده است .
محمود ميرزا مىنويسد :
« كيفيت احوال نواب محمد قلى ميرزا - گوهر عمان سرورى و تاجدارى ، اختر آسمان كامگارى نواب محمد قلى ميرزا در روز چهارشنبهء بيست و دوم شهر رمضان المبارك در سال هزار و دويست و سهء هجرى از يمن مقدم مبارك ساحت عالم شهود را منور ساخته ، شاهزادهايست كه بدون تكلف سخنپردازى هر سرى به احكام رفيعش و توقيع رقيقش راضى ، گاهى لشكركش بجانب گرگانست و تيغزن خيل تركمان ، پيوسته دست قدرتش از باديهنشينان گرگان بهنحوىكه خاطرخواه دولتست باجستان ، از شرارهء تيغ جانسوزش گرگان همواره بدرود جان كنند ، تا نگرى از آنها اسيرست كه دستگير گرديده ! نه چندان ويله و غوغا كه بر لشكريان اعادى انداخته كه عدى توان قرار داد ، و تعداد اسير تركمان از قوهء و هم و قياس بيرون ! و در بازار بندهفروشى از سبزى بهاى ايشان ارزانترست ! ! حسب الامر قدر قدرت شاهنشاهى بيست و يك سالست كه بفرماندهى ولايت دار المرز مازندران مشغول « 1 » و دل خلق آن ديار از غايت دادرسى او شادان ، و خلود دولت را از درگاه صمديت مسئول و خواهان ، نسبت باهالى آن ديار چندان لطفش عام و مرحمتش تام است كه جامگى خواران تجار و برزيگران آن ديار هريك بحكومت شهرى كامرانند ، و از استيفاى منفعتى مقرب آن آستان ، هرچند بسيار خوش -
هامش
( 1 ) - تاريخ تأليف گلشن محمود 1236 هجريست و معلوم مىشود كه حضرت و الا از دوازدهسالگى بقتل و غارت و زجر و اسارت مردم بىپناه ناحيت شمال پرداخته است .