و دهن از مديحتپردازى بدوخت » . و از نظم اوست در عبرت و موعظت :
گيتى كه اوّلش عدم و آخرش فناست * در حقّ وى گمان ثبات و بقا خطاست
مگشاى لب به خنده كه تو خفتهاى از آنك * در خواب خنده موجب دلتنگى و بكاست
مشكلتر آنكه گر به مثل دور روزگار * روزى دو مهلتى دهدت گويى اين بقاست
چون طينتت ز محنت و حسرت سرشتهاند * گر بر تو وحش و طير بگريند هم رواست
نى نى كز اين ميانه تو مخصوص نيستى * بر هركه بنگرى به همين درد مبتلاست
اين آسمان كه جوهر علوى است نام آن * بنگر چگونه قامتش از بار غم دوتاست
خورشيد را كه مردمك چشم عالمست * تردامنى ابر سيه مانع ضياست
گردون خلاف عنصر و ظلمت نقيض نور * آتش عدوى آب و زمين دشمن هواست
از ابر گريه بين و مگو كان ترشح است * از كوه ناله بين و مپندار كان صداست
دريافتاده در تب و لرز است روز و شب * طعم دهان و گونهء زردش بر اين گواست
شير ژيان كه لاف ز سرپنجه مىزند * از دست مور در كف صد محنت و بلاست
كبك درى كه قهقههء شوق مىزند * آسيب قهر پنجه شاهينش از قفاست
وين آدمى كه زبده اركانش مىنهند * پيوسته در كشاكش اين چار اژدهاست
و در سال 598 در تبريز از جهان برفت .
فاسى :
منسوب است به فاس بر وزن پاس از شهرهاى كشور بربر نزديك سبته و از آن شهر است ابو العبّاس احمد بن عبد اللّه فاسىّ لخمى در شمار مقرئان و خطّاطان و متوفّى 560 و ابو الطيّب تقىّ الدّين محمّد بن شهاب الدّين احمد بن علىّ حسنى فاسىّ مكّى در شمار مورّخان و فاضلان و صاحب كتاب العقد الثمين و كتاب شفاء الغرام و غير اينها و متوفّى 832 و ابو محمّد عبد القادر بن علىّ بن يوسف فاسىّ مالكى در شمار مفسّران و محدّثان و صوفيان و صاحب شرح بر صحيح بخارى و رساله در امامت و متوفّى 1091 و محمّد بن طيّب بن محمّد بن محمّد بن موسى فاسىّ معروف به ابن طيّب كه در شهر مدينه زيست در شمار اديبان و نحويان و صاحب شرح نظم فصيح ثعلب در دو مجلّد و شرح كافيهء ابن مالك و شرح شواهد كشّاف و حواشى بر مطوّل و قاموس و غير اينها و متوفّى 1170 . « 1 »
فاشانى :
منسوب است به فاشان از قراى مرو و ابو زيد محمّد بن احمد بن محمّد فاشانى مروى در شمار فقيهان شافعى و متوفّى 371 بدان منسوب است . و بعضى فاشان را به باشان از قراى هرات به هم آميختهاند و ابو عبيد احمد بن محمّد باشانى هروى را ( كه در باشانى گذشت ) فاشانى نوشتهاند و اشتباه است . « 2 »
هامش
( 1 ) - و نيز محمّد بن احمد بن علىّ فاسىّ مكنّى به ابو عبد اللّه ملقّب به تقىّ الدّين اصلش از مردم فاس در مكّه تولّد يافت و در شمار مورّخان و حافظان حديث بود ، مدّتى سمت قضاى فرقهء مالكى را به عهده داشت .
از آثار اوست : شفاء الغرام باخبار البلد الحرام ، المقنع من اخبار الملوك و الخلفاء ، العقد الثمين فى تاريخ البلد الامين در چهار جلد ، ارشاد الناسك الى معرفة المناسك ، مختصر كتاب حيات الحيوان دميرى و بين سالهاى 765 و 832 مىزيست ( الأعلام / زركلى : 5 / 129 ) .
( 2 ) - و نيز موسى بن حاتم فاشانى در شمار محدّثان است ( معجم البلدان : 4 / 231 ) .