ابن اسلم و چندين كتاب در نجوم و متوفّى 344 بدان منسوب است . عمرانى ، كتاب باز بود و كتب بسيار فراهم كرد و رايگان در اختيار دانشجويان گذاشت و طالبان علم از شهرهاى دور به قصد استفادت نزد او رفتند و از او و كتابهايش بهره گرفتند و امّا ابو الحسن علىّ بن محمّد بن علىّ ابن احمد بن مروان عمرانى خوارزمى ملقّب به حجة الافاضل در شمار اديبان و شاعران و از شاگردان زمخشرى و صاحب كتاب المواضع و البلدان و كتاب تفسير القرآن و كتاب اشتقاق الاسماء و غير اينها و متوفّى در حدود 560 ندانستم به نيايش منسوب است و يا به قريهء عمرانيّه موصل .
حجة الافاضل برابر قصيدت كعب بن زهير كه در مديحت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نظم كرد به اين مطلع :
بانت سعاد فقلبى اليوم مبتول * متيم اثرها لم يفد مكبول
قصيدتى نظم كرد به اين مطلع :
اضاء برق و سجف الليل مسدول * كما يهز اليمانى و هو مصقول
و نيز از نظم اوست :
رأيتك تدعى علم العروض * كانك لست منها فى عروض
فكم تزرى بشعر مستقيم * صحيح فى موازين العروض
كانك لم تحط مذ كنت علما * بمجنون الضروب و لا العروض « 1 »
عمركى :
با كاف عربى بر وزن زندگى نام عمركى بن علىّ بن محمّد بوفكى است كه در بوفكى گذشت و نيز نام عمركى شاعر و از نظم اوست :
إذا اردت ان تعيش سالما * فكلّما لم يك يعنيك فدع
و ان طلبت الرزق فاقنع بالذى * اوتيته و اقطع من الناس الطمع
سل رب مسئوليك تعط انّه * من سئل السائل خاب و اتضع
فانت و الناس عبيد واحد * من شاء اعطاه و من شاع منع
و عمركى از عمرك عربى و ياى نسبت فارسى تركيب يافته و اينگونه تركيب در نامهاى فارسى يافت مىشود و عمرك نيز مركّب است از عمرو و كاف خطاب و واو آن در اضافت بيفتد همانند آيهء قرآن :
لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ
« 2 »
هامش
( 1 ) - و نيز محمّد بن عبد اللّه بن اسعد بن محمّد ابن موسى شيبانى عمرانى ، شافعى مذهب مكنّى به ابو عبد اللّه در شمار فقيهان و متكلّمان قرن هفتم هجرى و متوفّى 695 صاحب كتابهاى : ايضاح الاضحى ، البضاعة لمن احبّ ، صلاة الجماعة ، التبصرة فى علم الكلام ، جامع -
- اسباب الخيرات و مثير عزم اهل الكسل و الفترات ، شرح التنبيه در فروع فقه شافعى ( معجم المؤلّفين : 10 / 199 ) .
و نيز عبد النور بن محمّد بن احمد شريف عمرانى فاسىّ در شمار فقيهان و اصوليان و متكلّمان قرن هشتم هجرى است صاحب كتاب تقييد علىّ المدونة ( لغتنامه / دهخدا :
33 / 330 ) .
و نيز محمّد بن اسعد بن محمّد بن موسى عمرانى ملقّب به بهاء الدّين در شمار نويسندگان و اديبان و شاعران قرن هفتم هجرى متولّد 618 مدّتى سمت وزارت المظفّر رسولى صاحب يمن را به عهده داشت آنگاه والى شهر اقضيه گشت و متوفّى 695 . وى را ترسّلى است ضخيم و نيز اشعارى دارد ( الأعلام / زركلى : 6 / 32 ) .
و نيز مسلم بن اسعد بن عثمان بن اسعد بن عثمان عمرانى يمانى مكنّى به ابو الفتح در شمار فضلاى قرن ششم هجرى متوفّى 545 صاحب كتاب الأترجة فى شعراء اليمن ( معجم المؤلّفين : 12 / 232 ) .
( 2 ) - حجر : 72 .