عكلى :
منسوب است به عكل بر وزن سرخ نام كنيزى كه فرزندان عوف بن وائل بن قيس بن عوف ابن عبد مناف بن ادّ بن طابخه را بپروراند و فرزندزادگان او را عكلى گفتند و از اينان است ثابت بن زائدهء عكلى در شمار محدّثان خاصّه . نيز ابو ثروان عكلى از اعراب صحرانشين كه ادب آموخت و كتاب معانى الشعر و كتاب خلق الإنسان بپرداخت .
عكوّك :
با فتح و تشديد [ سوّم ] بر وزن جهنّم به معنى كوتاهاندام فربه ، نيز مكان هموار لقب ابو الحسن علىّ بن جبلة بن مسلم انبارى است در شمار شعراى مبرّز عصر عبّاسى و ستايشگر ابو دلف عجلى و ابو غانم حميد بن عبد الحميد طوسى و حسن بن سهل و در ستايش ابو دلف گفت :
إنّما الدنيا ابو دلف * بين مغزاه و محتضره
فإذا ولى ابو دلف * ولت الدنيا على اثره
كلّ من فى الأرض من عرب * بين باديه إلى حضره
مستعير منه مكرمة * يكتسبها يوم مفتخره
و در ستايش حميد گفت :
دجلة تسقى و ابو غانم * يطعم من تسقى من الناس
و الناس جسم و امام الهدى * رأس و أنت العين فى رأس
مأمون وقتى خبر ستايشگرى عكوّك را در مورد ابو دلف شنيد به احضار عكوّك فرمان داد عكوّك بگريخت و در شهرهاى دوردست پنهان گرديد و مأمون به همهء حكّام نوشت هرجا بر او دست يافتيد او را به بغداد فرستيد و در شام او را دستگير كردند و بند بر او نهادند و نزد مأمون فرستادند مأمون گفت : « تويى گويندهء اين اشعار ( و اشعار بالا را در مدح ابو دلف بر او خواند ) و گفت تو چنان پنداشتى كه ما مكارم و محاسن را از ابو دلف گيريم و به آن بباليم » . گفت : « يا امير المؤمنين شما خاندان مكرمتيد و ديگران مكارم از شما گيرند امّا آن اشعار ديگران را زيبد » . مأمون گفت :
« تو را بر كفرى كه در اين ابيات گفتى و بندهء ناكسى را با خداى بزرگ شريك گرفتى مىكشم » .
أنت الذى تنزل الأيّام منزلها * و تنقل الدهر من حال إلى حال
و ما مددت مدى طرف إلى احد * الا قضيت بارزاق و آجال
و زبانش را فرمان كرد تا از پس گردنش بيرون آوردند و در ساعت جان داد و اين قضيّه در سال 213 اتّفاق افتاد . جاحظ گفت : « در ميان شاعران شهرنشين و بيابانگرد مانند عكوّك نديدم و از هركس در نظم شعر نيكوپردازتر بود » .
عكّى :
با فتح و تشديد منسوب است به عكّه از شهرهاى شام در كنار دريا و آن را عكّا نيز گويند و از آن شهر است ابو محمّد عبد اللّه بن فائد ابن عبد الرحمن عكّى در شمار اديبان و مقرئان و متوفّى 560 و احمد بن بكر بن احمد بن محمّد عكّى در شمار فقيهان حنفى و شارح منظومهء ابن شحنه و مختصر سيرهء حلبيّه و متوفّى 1147 .
علاء :
با الف ممدوده بر وزن سماء به معنى بلندى نام ابو سعد علاء بن حسن بن وهب بن موصلاياى « 1 »
هامش
( 1 ) - موصلا : با ضمّ اوّل و سكون دوّم و فتح سوّم و در آخر الف لفظ بيگانه است كه معرّب كردهاند ( مؤلّف ) .