عقبى :
با فتح اوّل و دوّم منسوب است به عقبه بر وزن طلبه به معنى گردنه ( جايى از كوه كه به سختى از آن بالا روند ) و آن نام چندين موضع است ، از جمله : نام محلّتى بوده در بغداد و ابو احمد حمزة بن محمّد بن عبّاس عقبى بغدادى در شمار محدّثان به آن منسوب است . « 1 »
عقده :
بر وزن عمده به معنى گره و ابن عقده كنيت احمد بن محمّد بن سعيد بن زياد سبيعى همدانى است در شمار حفّاظ حديث و از اعلام علماى فرقهء جاروديّهء زيديّه و صاحب كتب بسيار ، از جمله :
كتاب التاريخ و كتاب الرجال و كتاب الولاية و من روى غدير خم و كتاب من روى عن فاطمه عليها السّلام و كتاب من روى عن الصادق عليه السّلام و غير اينها . ابن عقده در حفظ ، آيتى بود و از دارقطنى حكايت كنند كه گفت : « مردم كوفه بر اين اتّفاق دارند كه از زمان ابن مسعود صحابى تا زمان ابن عقده حافظتر از او ديده نشد » . و ابن عقده خود گفت : « من يكصد هزار حديث مسند حفظ دارم و با سيصد هزار حديث مذاكره كنم » . و در سال 332 درگذشت .
عقرائى :
اين لفظ را با همزه پيش از ياى آخر نوشتهاند و هم با نون پيش از يا و هم بدون نون و همزه و در صورتى كه ضبط اوّل درست باشد منسوب است به عقرى بر وزن كبرى نام قلعهاى در يمن و نام موضعى در ديار بنى قشير و ابو الحسين اسحاق بن حسن بن بكران عقرائى در شمار محدّثان خاصّه و صاحب كتاب الرّد على الغلاة و كتاب نفى السهو عن النبىّ و كتاب عدد الائمّه به يكى از آن دو موضع منسوب است .
عقرقوفى :
با فتح اوّل و سكون دوّم منسوب است به عقرقوف بر وزن حضرموت و آن قريهاى است در چهارفرسنگى بغداد و ابراهيم بن شعيب عقرقوفى و شعيب بن يعقوب عقرقوفى هر دو در شمار محدّثان خاصّه بدان منسوب است .
عقرى :
منسوب است به عقر بر وزن شهر و آن نام چندين موضع است ، از جمله : قلعهاى است در كوهستان موصل مسكن اكراد آن ناحيت و از آن قلعه است محمّد بن فضلون بن ابى بكر بن حسين بن محمّد عدوىّ عقرى در شمار فقيهان و اديبان و با فتح اوّل و دوّم منسوب است به عقر بر وزن سفر و آن نام قريهاى است در رمله و ابو جعفر محمّد بن احمد بن ابراهيم عقرى رملى در شمار محدّثان به آن منسوب است .
عقعق :
بر وزن جعفر قسمى از زاغ است ( كلاغ ) كه آن را شوم شمرند و عقعق لقب محمّد بن سالم طرابلسى است در شمار كاتبان و شاعران و متكلّمان معتزلى .
عقيصا :
بر وزن مسيحا لقب ابو سعيد دينار تيمى است در شمار تابعان و او را از شعرى كه نظم كرده بود عقيصا گفتند و در عرب بسيارند شاعرانى كه از شعر خود لقب گرفتهاند .
هامش
- مكنّى به ابو نعيم و نيز عقبة بن ضمرهء حمصى مكنّى به ابو الوليد هر سه نفر در شمار محدّثانند ( لغتنامه / دهخدا : 33 / 354 و 355 ) .
( 1 ) - و نيز عقبى منسوب است به عقب كه از تيره كنانه مىباشد و ابو العافيه فضل بن عمير بن راشد بن عبد اللّه كنانى عقبى مصرى در شمار محدّثان متوفّى 197 بدان منسوب است ( لغتنامه / دهخدا : 33 / 355 ) .