معلّل :
با تشديد لام اوّل بر وزن مشدّد نام پدر حبيب بن معلّل خثعمى مدائنى است در شمار محدّثان اماميّه .
معلّم « 1 » :
بر وزن محدّث تعليمدهنده ، آموزگار و ابن معلّم لقب شيخ مفيد است و در مفيد بيايد و لقب ابو الغنائم نجم الدّين محمّد بن علىّ ابن فارس واسطى است از شاعران توانا و مشهور و ميان او و ابن تعاويذى مسابقه بود و هركدام خواست بر ديگرى پيشى گيرد . و خود حكايت كرد كه در بغداد بودم از جايى گذشتم كه مردم كثيرى را انجمن ديدم از كسى پرسيدم كه اين اجتماع و ازدحام براى چيست ؟ گفت : « ابن جوزى خطيب و واعظ نشسته و مردم را پند مىدهد » . من در ميان جمع فرو شدم و چندان پيش رفتم كه ابن جوزى را ديدم و شنيدم كه مردم را پند همىداد تا جايى كه گفت چه اندازه خوب گفت ابن معلّم :
يزداد فى مسمعى تكرار ذكركم * طيبا و يحسن فى عينى تكوره
و هيچيك از حاضران ندانست كه گويندهء آن شعر منم نه ابن جوزى و نه ديگر حاضران . و نيز از نظم اوست :
قسما بما ضمت عليه شفاههم * من قرقف فى لؤلؤ مكنون
ان شارف الحادى العذيب لا * قضين نحبى و من لى ان تبر يمينى
لو لم يكن آثار ليلى و الهوى * بتلاعه ما رحت كالمجنون
و در سال 595 در هرث « 2 » از دنيا رفت و بعضى برآنند كه معلّم وزان مشدّد است و معلّم كسى است كه او را تعليم دهند .
معلّى :
بر وزن معمّى ( معمّا ) از اعلام متعارفه است و نام معلّى بن محمّد بصرى در شمار محدّثان اماميّه و صاحب كتاب الايمان و درجاته و منازله و زيادته و نقصانه و كتاب الكفر و وجوهه و كتاب التفسير و كتاب الامامة و كتاب فضائل امير المؤمنين عليه السّلام و غير اينها . « 3 »
معمر :
بر وزن جعفر نام ابو عبيده معمر بن مثنّى بصرى است از اركان نحو و لغت و اساطين ادب و شاگرد يونس بن حبيب و ابو عمرو بن علاء و استاد ابو عبيد قاسم بن سلام و ابو عثمان مازنى و ابو حاتم
هامش
- و نيز معقل بن يسار بن عبد اللّه مزنى متوفّى 65 در شمار صحابيان بود ، پيش از حديبيّه اسلام آورد و به فرمان عمر ، نهر معقل در بصره حفر كرد و به نام او منسوب شد و در بصره درگذشت ( الأعلام / زركلى : 7 / 271 ) .
و نيز معقل بن سنان بن مظهر اشجعى در شمار صحابيان و از دليران بود در غزوهء حنين و روز فتح مكّه حامل رايت قوم خويش بود و در جنگ حرّه كشته شد ( الأعلام / زركلى : 7 / 270 ) .
( 1 ) - معلّم اوّل لقب ارسطو است بدين سبب كه نخستين واضع علم منطق بود و معلّم ثانى كنايه از ابو نصر فارابى است كه كتب يونانى را به عربى ترجمه كرد و معلّم ثالث را به ابو على احمد مسكويه و گاه اين لقب را به ابو على سينا مىدهند ( ريحانة الأدب : 5 / 345 ) .
( 2 ) - هرث بر وزن قفل قريهاى است در ده فرسنگى واسط موطن و مدفن ابن معلّم ( مؤلّف ) .
( 3 ) - و نيز معلّى بن خنيس بزار كوفى از اصحاب امام جعفر صادق عليه السّلام است شيخ طوسى در كتاب غيبت او را از ممدوحان شمرده ( قاموس الرجال : 10 / 158 ) .
و نيز معلّى بن منصور رازى مكنّى به ابو يعلى در شمار فقهاى حنفى است متوفّى 211 هجرى ( الأعلام / زركلى : 7 / 271 ) .