مسعودى :
منسوب است به عبد اللّه بن مسعود صحابى و آن لقب ابو الحسن علىّ بن حسين ابن على عليهم السّلام است مشهور به مسعودى از اعلام مورّخان و اعاظم ارباب سير . وى در بغداد نشو و نما كرد و از آن بعد به سياحت پرداخت و در سال 309 به فارس و كرمان سفر كرد و ازآنجا به هندوستان رفت و درياى هند را درنورديد و به چين رسيد و به عمان بازگرديد و در سال 314 ديگر بار به ماوراى آذربايجان سفر كرد و ازآنجا به شام و فلسطين و مصر رفت . چندى در شام و اندى در مصر زيست و در سال 333 و يا 345 درگذشت .
و از مصنفات اوست : كتاب اخبار الزمان و من اباده الحدثان در سى مجلّد و از اين كتاب جز يك جزو آن در دست نيست و كتاب مروج الذهب و معادن الجوهر و كتاب ذخاير العلوم و ما كان من سالف الدهور و كتاب المقالات فى اصول الديانات و كتاب اثبات الوصيّه و كتاب اخبار الامم من العرب و العجم و كتاب الاستذكار لما مرّ من سالف الاعصار و غير اينها .
و نيز مسعودى لقب ابو عبد اللّه قاسم بن معن بن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن مسعود كوفى است . اين نيز به همان عبد اللّه بن مسعود صحابى مىرسد در شمار فقيهان و اديبان و محدّثان و قاضيان كوفه و او را شعبى زمان خوانند و در فقه بر مذهب ابو حنيفه و هم از مصاحبان او بود و از اوست : كتاب النوادر در لغت و كتاب غريب المصنف و چند كتاب در نحو و در سال 175 و يا 188 درگذشت و مرزبانى گفت كه تاريخ اوّل اصح است .
و نيز مسعودى منسوب است به مسعوده نام دو محلّت در بغداد يكى مأمونيّه و ديگرى در عقار مدرسهء نظاميّه . و نيز مسعودى در بعضى از دانشمندان منسوب است به نام نياى ايشان و بايد نسبت هركدام را كه به كيست و يا به چيست جدا دانست و در شمار اخير است ابو عبد اللّه محمّد بن عبد اللّه بن مسعود بن احمد از فقيهان شافعى و شاگرد قفّال مروزى و شارح مختصر مزنى و متوفّاى در حدود چهارصد و بيست و چند در مصر . « 1 »
مسفرانى :
منسوب است به مسفران وزان قهرمان و يا مسفرا بدون نون در آخر آن از قراى مرو و از آن قريه است ابو جعفر محمّد بن على مسفرانى مروزى در شمار حفّاظ حديث .
مسكان :
وزان برهان نام جمعى است و ابن مسكان لقب عبد اللّه بن مسكانى كوفى است در شمار ثقات فقيهان و محدّثان اماميّه و صاحب كتاب الامامة و كتابى در حلال و حرام .
مسكنى :
منسوب است به مسكن وزان مشهد و آن نام موضعى است بر كنار نهر دجيل نزديك اوانا در جلو دير جاثليق و در همين موضع است كه ميان عبد الملك بن مروان و مصعب بن زبير در سال 72 جنگ درگرفت و عبد الملك در آن جنگ پيروز و مصعب كشته گرديد و قبرش در آنجاست و منسوب بدان موضع است مجمع بن محمّد بن احمد مسكنى كه در مجمع گذشت و نيز فتح بن محمّد مسكنى در شمار فقيهان و فاضلان .
هامش
( 1 ) - و نيز ظهير الدّين ابو المجاهد محمّد بن مسعود بن مسعودى غزنوى در شمار اديبان و رياضىدانان قرن ششم هجرى صاحب كتاب احياء الحق و كتاب كفاية التعليم فى صناعة التنجيم و كتاب نافع الثمرة يا شرح ثمرهء بطلميوس و كتاب جهان دانش ( لغتنامه / دهخدا : 42 / 412 ) .