عتبان :
بر وزن كتمان نام عتبان بن مالك خزرجى انصارى صحابى است و امّ عتبان كنيت كفتار جانور معروف .
عتبه :
بر وزن عمده نام جمعى از صحابه و محدّثان است و نام عتبة بن ابى سفيان برادر معاويه كه در جنگ جمل در سپاه عايشه بود و در جنگ صفّين در سپاه معاويه و در سال 43 درگذشت و هم نام عتبه معشوقهء ابو العتاهيه و كنيز ريطه دختر ابو العبّاس سفّاح و عتب در اشعار ابو العتاهيه مناداى مرخّم است و يا ضرورت شعر تاى آخر آن را افكنده است . « 1 »
عتبى :
با ضبط پيش منسوب است به عتبة بن ابى سفيان و ابو عبد الرحمن محمّد بن عبد اللّه بن عمرو ابن معاوية بن عمرو بن عتبة بن ابى سفيان در شمار شاعران و اديبان بصره و صاحب كتاب الاعاريب و اشعار النساء اللاتى احببن ثمّ ابغضن و كتاب الاخلاق و كتاب الخيل و كتاب الذبيح و از نظم اوست در فخر :
رأين الغوانى الشيب لاح بعارضى * فاعرضن عنى بالخدود النواظر
و كن متى ابصرننى او سمعن بى * سعين فرفعن اللوى عن محاجر
فان عطفت عنى اعنة اعين * نظرن باحداق المها و الجأذر
فإنّى من قوم كريم ثنائهم * لاقدامهم صيغت رءوس المنابر
خلائف فى الإسلام فى الشرك قادة * بهم و إليهم فخر كلّ مفاخر
روزى دربان اسماعيل بن جعفر بن سليمان را گفت : براى من اذن دخول بگير ، گفت : مولايم در حمّام است گفت :
و امير إذا اراد طعاما * قال غلمانه مضى الحماما
فيكون الجواب منى الى * الحاجب ان اردت إلّا السلاما
لست آتيكم من الدهر الا * كلّ يوم ترون فيه صياما
و در سال 228 درگذشت . و نيز عتبى منسوب است به عتبة بن غزوان نياى ابو النصر محمّد بن عبد الجبّار عتبى رازى در شمار منشيان و كاتبان سلطان محمود غزنوى و مؤلّف تاريخ عربى معروف به سيرة اليمينى در اخبار يمين الدّوله سلطان محمود و اين تاريخ را احمد بن على دمشقى منينى شرح كرد و نام آن را الفتح الوهبى على تاريخ ابى نصر العتبى نهاد و ابو الشرف ناصح گلپايگانى آن تاريخ را در اواخر قرن هفتم به فارسى با سبكى دلپذير ترجمه كرد و ابو النصر عتبى در سال 427 درگذشت . و نيز منسوب به اوست ابو ابراهيم اسعد بن مسعود بن علىّ ابن محمّد بن حسن عتبى فرزندزادهء دخترى ابو نصر عتبى وى نيز در شمار كاتبان و مترسّلان عصر سلجوقى و صاحب كتاب تاج الرسائل و كتاب درّة التاج و از نظم اوست در نكوهش جهان و مردم آن :
هامش
( 1 ) - و نيز عتبة بن ربيعة بن عبد شمس مكنّى به ابو الوليد از بزرگان قريش در عصر جاهلى است .
وى قبول اسلام كرد و در جنگ بدر با مشركان بود و در همين جنگ سال دوّم هجرى كشته شد ( الأعلام / زركلى : 4 / 200 ) .
و نيز عتبة بن غزوان بن جابر بن وهيب حارثى بانى شهر بصره و در زمرهء صحابه است . وى به حبشه رفت و در جنگ بدر و قادسيّه نيز حاضر بود . قامتى بلند و چهرهاى زيبا داشت و به سال 17 درگذشت ( الأعلام / زركلى : 4 / 201 ) .