معدّ بن على ملقّب به مستنصر تا سال 487 .
9 - ابو القاسم احمد بن مستنصر ملقّب به مستعلى تا سال 495 . 10 - ابو على منصور بن احمد ملقّب به امر ( الامر به احكام اللّه ) تا سال 524 . 11 - ابو ميمون عبد المجيد بن محمّد بن مستنصر ملقّب به حافظ پسر عمّ آمر تا سال 544 . 12 - ابو منصور اسماعيل ابن عبد المجيد ملقّب به ظافر تا سال 549 و در آن سال نصر بن عبّاس وزير او را بكشت . 13 - عيسى ابن اسماعيل ملقّب به فائز تا سال 555 . 14 - ابو محمّد عبد اللّه بن يوسف بن حافظ ملقّب به عاضد و پسر عمّ فائز تا سال 567 و دولت خلفاى فاطميّين به دست صلاح الدّين ايّوبى ، منقرض گرديد .
عبيس :
بر وزن زبير به معنى ترشرو و نام عبيس ابن هشام ناشرى است در شمار محدّثان خاصّه .
عتّاب :
با فتح و تشديد بر وزن شدّاد به معنى نكوهشگر نام عتّاب بن ورقاء شيبانى است در شمار شعرشناسان و ايّام و اخبار عربدانان و مأمون ازآنپس كه به بغداد رسيد به يحيى بن اكثم گفت : « چنين خواهم كه مرا نيز همصحبتى باشد نظير اصمعى كه همصحبت هارون بود و مرا از اخبار و ايّام و اشعار عرب بياگاهاند . گفت : چنان شخصى عتّاب بن ورقاء شيبانى است . گفت : او را به من برسان . يحيى به او گفت : امير المؤمنين تو را براى همصحبتى خود برگزيد .
گفت : امّا من پيرى سالخوردهام و بر آن كار توانا نباشم . مأمون گفت : چاره نيست بايد بپذيرى .
گفت : پس از من اين اشعار را بشنو و خواند :
ابعد ستين اصبو * و الشيب للمرء حرب
شيب و سن و اثم * امر لعمرك صعب
يا ابن الامام فهلا * ايّام عودى رطب
و اذ مشيبى قليل * و منهل العيش عذب
فالآن لما رأى بى * عواذلى ما احبوا
آليت اشرب راحا * ما حجّ للّه ركب
مأمون گفت : رواست آن ابيات را با زر نويسند و او را جايزتى داد و آزادش گذاشت » . و نيز نام عتّاب بن اسيد قرشى اموى صحابى كه در روز فتح مكّه اسلام آورد و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله او را عامل مكّه كرد و هم در روز وفات ابو بكر بمرد و عتّابة با زيادتى تا در آخر آن از اعلام زنان است . « 1 »
عتّابى :
با ضبط پيش منسوب است به عتّاب ابن سعد بن زهير بن جشم پدر تيرهاى در قبيلهء تغلب و از اين تيره است ابو عمرو كلثوم بن عمر و عتّابى در شمار كاتبان و شاعران نيكوپرداز و صاحب كتاب المنطق و كتاب الآداب و كتاب فنون الحكم و كتاب الخليل و كتاب الالفاظ .
ابن قتيبه نوشت كه : « عتّابى هم شاعر نيكو نظم بود و هم كاتب ديوان رسائل و اين دو صفت در غير او
هامش
( 1 ) - و نيز عتّاب بن اسيد بن ابى العيص بن اميّه از واليان اموى و از قريش و از مردم مكّه بود و در شمار صحابه . وى مردى شجاع و عاقل و از اشراف عرب بود .
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در عامّ الفيل او را بر مكّه گماشت و ابو بكر نيز او را ابقا كرد و به سال سيزده هجرى درگذشت . بعضى برآنند كه تا اواخر خلافت عمر در ولايت باقى بود و وفاتش به سال بيست و سه هجرى بوده است ( الأعلام / زركلى : 4 / 199 ) .
و نيز عتّاب بن ورقاء رياحى از دليران و شجاعان و اميران عرب است . مصعب او را امارت اصفهان داد و به جنگ خوارج رى فرستاد و با آنان جنگى سخت كرد و رى را به قهر تصرّف نمود ، آنگاه حجّاج او را به جنگ شبيب بن يزيد فرستاد و او با لشكرى بسيار از مردم شام و عراق با شبيب نبرد كرد سرانجام در جنگى به سال 77 به دست عامر بن عمير تغلبى كشته شد ( الأعلام / زركلى : 4 / 200 ) .