قسطا به روم سفر كرد و زبان يونانى را نيك فراگرفت و كتب بسيارى با خود آورد و او را به بغداد طلبيدند تا كتب يونان را به عربى ترجمه كند و ابن نديم در فهرست كتب او را به نام آورده است و در پايان عمر ، به ارمنيّه رفت و نزد شاه آن كشور مكرّم زيست و همانجا درگذشت و به پاس دانش او گنبدى بر قبرش افراشتند .
قسطلانى :
با فتح اوّل و سكون دوّم منسوب است ( بر خلاف قياس ) به قسطلّه با فتح اوّل و سكون دوّم و فتح سوّم و تشديد لام و در آخر ها از شهرهاى اندلس و از اين شهر است قطب الدّين ابى بكر محمّد بن احمد قسطلانى مكّى صاحب كتاب عروة الوثيق فى النار و الحريق و اين كتاب را در موضوع حريق مسجد نبوى پرداخت و در سال 686 درگذشت . نيز شهاب الدّين ابو العبّاس احمد ابن محمّد بن ابى بكر بن عبد الملك قسطلانى مصرى در شمار واعظان و محدّثان و فاضلان و صاحب كتاب ارشاد السارى لشرح صحيح البخارى و كتاب المواهب اللدنيّة بالمنح المحمّديّه و كتاب الانوار المضيئه در شرح قصيده برده و غير اينها و متوفّى 923 .
قسطلّى :
با تشديد لام منسوب است به قسطلّه از شهرهاى اندلس و ضبط قسطلّه در قسطلانى گذشت و از اين شهر است ابو عمر احمد بن محمّد بن عاصى ابن احمد بن سليمان بن عيسى قسطلّى اندلسى در شمار كاتبان و شاعران زبردست . و ثعالبى در وصفش نوشت : « ابو عمر در اندلس چنان بود كه متنبّى در كشور شام و منصور بن ابى عامر او را تكليف كرد كه با قصيدهء ابو نواس كه با اين مطلع آغاز گردد معارضه كند :
اجارة بيتينا ابوك غيور * و ميسور ما يرجى عليك عسير
ابو عمر معارضه كرد » و اين چند بيت در وصف وداع كردن با زن و فرزند خردسال خود از آن آورده مىشود :
و لما تذانت للوداع و قد هفا * بصبرى منها انه و زفير
تناشدنى عهد المودة و الهوى * و فى المهد مبغوم النداء صغير
عيىّ بمرجوع الخطاب و لحظه * بموقع اهواء النفوس خبير
تبوء ممنوع القلوب و مهدت * له اذرع محفوفة و نحور
و طار جناح البين بي و هفت بها * جوانح من ذعر الفراق تطير
لئن ودعت منى غيورا فاننى * على عزمتى من شجوها لغيور
و در سال 421 درگذشت . « 1 »
قسنطينى :
با ضمّ اوّل و فتح دوّم و سكون نون منسوب است به قسنطينه از شهرهاى آفريقا و از اين شهر است ابو بكر بن عمر بن علىّ بن سالم قسنطينى در شمار اديبان و فاضلان و از شاگردان ابن معط و ابن حاجب و متوفّى 695 و بديع الدّين ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن عبد الغفّار قسنطينى در شمار اديبان و عروضيان و از نظم اوست قصيدتى كه در آن خال را التزام كرده است بدين مطلع :
ايا راكب الوجناء فى السبب الخال * إذا جئت نجد اعج على دمن الخال
هامش
( 1 ) - و نيز حسن بن علىّ ازدى قسطلّى مكنّى به ابو عبد الغنى در شمار راويان حديث است ( اللباب فى تهذيب الأنساب : 3 / 36 ) .